*** Time ***
USA mini FLAG
New York

 

馃嚭馃嚫 United State of America, Bo偶e Pob艂ogos艂aw Ameryk臋 :-)

.:: Translate ::.

ArabicChinese (Simplified)DanishDutchEnglishFrenchGermanGreekHebrewItalianJapaneseKoreanLithuanianNorwegianPolishPortugueseRussianSpanishSwedishTurkish

馃嚭馃嚫 Prezydent USA

Prawo kandydowania do urz臋du prezydenta posiadaj膮 obywatele ameryka艅scy, kt贸rzy sko艅czyli 35 lat, zamieszkuj膮 na terenie USA co najmniej 14 lat, nie s膮 obywatelami naturalizowanymi i dysponuj膮 pe艂ni膮 praw publicznych. Zg艂osze艅 kandydat贸w mog膮 dokonywa膰 grupy wyborc贸w, partie polityczne (co jest najcz臋stsz膮 praktyk膮) b膮d藕 sam zainteresowany kandydowaniem (jak np. Perot w kampanii wyborczej w 1992 r.). Ta sama osoba mo偶e sprawowa膰 urz膮d prezydenta nie d艂u偶ej ni偶 dwie, czteroletnie kadencje. Prezydencka kampania wyborcza sk艂ada si臋 z trzech etap贸w:

1) nominacji kandydat贸w przez partie polityczne;

2) wybor贸w powszechnych;

3) wyboru prezydenta przez kolegium elektor贸w

Bia艂y Dom XMC.pl

1. Obecnie, w wi臋kszo艣ci przypadk贸w, wst臋pna faz膮 uzyskania partyjnej nominacji s膮 prawybory, s艂u偶膮ce sonda偶owi opinii publicznej co do szans prezydenckich kandydat贸w. Ostateczna decyzja o nominacji kandydat贸w zapada na konwencjach krajowych obu g艂贸wnych partii. Delegaci na konwencj臋 ze stan贸w, w kt贸rych przeprowadzono prawybory, zwi膮zani s膮 ich wynikami i dopiero w sytuacji, gdy kandydat nie zosta艂 wybrany w pierwszym g艂osowaniu, mog膮 wysuwa膰 inne kandydatury w dalszych g艂osowaniach. Wybrany kandydat danej partii ma przywilej dobrania sobie kandydat贸w na wiceprezydenta. Brak szerokiej kampanii dotycz膮cej stanowiska wiceprezydenta wi膮偶e si臋 z jego konstytucyjnie niewielkim zakresem uprawnie艅: pe艂ni on tytularn膮 funkcj臋 przewodnicz膮cego Senatu, zast臋puje prezydenta w wypadku jego niezdolno艣ci do wykonywania obowi膮zk贸w oraz w przypadku opr贸偶nienia urz臋du prezydenta (艣mier膰, ust膮pienie lub usuni臋cie prze Kongres zgodnie z procedur膮 impeachment) obejmuje go i sprawuje do ko艅ca kadencji. Efektem krajowych konwencji partyjnych jest opr贸cz wyboru kandydata danej partii przyj臋cie prezydenckiego programu wyborczego- narz臋dzia g艂贸wnie propagandowego s艂u偶膮cego agitacji wyborczej, rzadko stanowi膮cej program realizowany przez kandydata po obj臋ciu przeze艅 urz臋du prezydenta.

2. Decyduj膮ce znaczenie dla wyboru prezydenta ma g艂osowanie powszechne, w kt贸rym wprawdzie nie wybiera si臋 bezpo艣rednio prezydenta tylko elektor贸w (z ka偶dego stanu tylu, ile dany stan ma miejsc w Kongresie), ale maj膮 oni obowi膮zek respektowa膰 preferencje wyborc贸w. Oznacza to, 偶e kandydat danej partii, kt贸ry uzyska艂 w danym stanie wi臋kszo艣膰, otrzymuje wszystkie mandaty elektorskie tego stanu.

3. W tej sytuacji wyniki wybor贸w znane s膮 ju偶 po obliczeniu wynik贸w g艂osowania powszechnego (w listopadzie) i g艂osowanie kolegium elektorskiego ( w grudniu) stanowi jedynie zado艣膰uczynienie formalnemu wymogowi konstytucyjnemu.

Charakterystyka pozycji ustrojowej prezydenta. Ameryka艅ski system rz膮d贸w okre艣lany jest jako prezydencki, gdy偶 pozycja piastuna w艂adzy wykonawczej zapewnia mu w 偶yciu publicznym szczeg贸lna rol臋 w por贸wnaniu z dominuj膮c膮 na kontynencie europejskim form膮 rz膮d贸w parlamentarnych tw贸rcom Konstytucji USA obca by艂a zasada podporz膮dkowania egzekutywy cia艂u przedstawicielskiemu; prezydent wybierany w zasadzie w wyborach powszechnych na okres 4 lat jest na r贸wni z Kongresem traktowany jako przedstawiciel narodu, nie odpowiada politycznie przed Kongresem, w zwi膮zku z czym nie mo偶e by膰 przeze艅 odwo艂any. W ramach szeroko interpretowanych swych konstytucyjnych uprawnie艅 dzia艂a on samodzielnie i na w艂asn膮 odpowiedzialno艣膰. W czasie uchwalania konstytucji dwie kwestie dotycz膮ce prezydenta zdominowa艂y debat臋 nad tym urz臋dem: potrzeba utworzenia pr臋偶nej w艂adzy wykonawczej, zapewniaj膮cej realizacj臋 prawa i stabilno艣膰 rz膮d贸w , oraz obawa, 偶e spo艂ecze艅stwo mo偶e zaprotestowa膰 przeciwko kreowaniu zbyt silnego prezydenta.

W efekcie normowanie konstytucji zapewnia niezb臋dn膮 doz臋 zr贸wnowa偶enia pozycji prezydenta w systemie aparatu pa艅stwowego, a jednocze艣nie stwarza podstaw臋 pe艂nej samodzielno艣ci w艂adzy wykonawczej. W przeciwie艅stwie do szczeg贸艂owego uregulowania uprawnie艅 Kongresu konstytucyjne unormowanie pozycji prezydenta jest og贸lne, 偶eby nie powiedzie膰-og贸lnikowe. Artyku艂 II Konstytucji stanowi, i偶 w艂adz臋 wykonawcz膮 powierza si臋 prezydentowi, prezydent jest g艂贸wnodowodz膮cym armii i floty Stan贸w Zjednoczonych, jak r贸wnie偶 milicji poszczeg贸lnych stan贸w.

Poza stwierdzeniem, 偶e prezydent zapewnia 艣cis艂e wykonanie ustaw i mo偶e 偶膮da膰 od ka偶dego kierownika resortu pisemnej opinii w jakiejkolwiek sprawie zwi膮zanej z zadaniami tego urz臋du, konstytucja nie precyzuje, na czym w艂adza wykonawcza polega. Nieliczne s膮 postanowienia wymieniaj膮ce dalsze uprawnienia prezydenta; dotycz膮 one ograniczonego- rad膮 i zgod膮 Senatu- prawa do zawierania traktat贸w mi臋dzynarodowych, mianowania ambasador贸w i innych pe艂nomocnych przedstawicieli USA, s臋dzi贸w S膮du Najwy偶szego oraz wszystkich innych funkcjonariuszy Stan贸w Zjednoczonych, kt贸rych powo艂ywanie nie jest inaczej przewidziane przez konstytucj臋. Ko艅cowe postanowienia art. II zawieraj膮 uprawnienia prezydenta do kierowania do Kongresu (od czasu do czasu) or臋dzia o stanie pa艅stwa oraz przedstawianie do rozwa偶enia 艣rodk贸w, kt贸re uwa偶a za potrzebne i w艂a艣ciwe. Nawet najbardziej uwa偶ny czytelnik tych postanowie艅 w r. 1787 nie by艂 w stanie przewidzie膰, do jakich rozmiar贸w rozszerzy si臋 w艂adza prezydenta. Przyczyni艂o si臋 do tego wiele czynnik贸w i bior膮c z grubsza historia rozwoju prezydentury to historia ci膮g艂ego poszerzania jej uprawnie艅. Do wzrostu roli prezydenta przyczyni艂o si臋 przede wszystkim powierzenie ca艂ej w艂adzy wykonawczej jednemu podmiotowi. W przeciwie艅stwie do bardzo licznego i rozwarstwionego Kongresu prezydent mo偶e dzia艂a膰 szybko i efektywnie.

Do zwi臋kszenia si臋 pozycji prezydenta przyczyni艂a si臋 r贸wnie偶 demokratyzacja procesu wyborczego. Kandydaci na urz膮d prezydenta s膮 obecnie wybierani w drodze powszechnych prawybor贸w, a elektorzy formalnie wybieraj膮cy prezydenta s膮 zobligowani do dokonania nominacji kandydata, kt贸ry uzyska艂 poparcie wi臋kszo艣ci obywateli. jest on wi臋c rzeczywistym reprezentantem ca艂ego narodu. Og贸lnikowo艣膰 postanowie艅 konstytucji pozwala prezydentom na ich w praktyce cz臋sto dowolne interpretowanie, najcz臋艣ciej zmierzaj膮ce do sta艂ego wzrostu kompetencji. Na pierwszoplanow膮 pozycj臋 prezydenta w ameryka艅skim systemie rz膮d贸w rzutuj膮 sytuacje kryzysowe- trudno艣ci ekonomiczne i stany zagro偶enia bezpiecze艅stwa narodowego oraz wojny. W贸wczas nar贸d zwraca si臋 do prezydenta jako jedynego organu, kt贸ry jest zdolny do podj臋cia natychmiastowej decyzji.

Funkcje prezydenta Zakres uprawnie艅 prezydenta ma trojakie 藕r贸d艂o-formalne, w postaci elastycznych przepis贸w. W艣r贸d tak kreowanych funkcji mo偶na wymieni膰: przyw贸dztwo partii, konstytucyjnych, ustawodawstwa Kongresu i orzecznictwa SN oraz bogatej praktyki ustrojodawczej pe艂nienie funkcji g艂owy pa艅stwa i naczelnego dow贸dcy si艂 zbrojnych, promotora ustaw, kierownika administracji i polityki zagranicznej, lidera opinii publicznej. Z chwil膮 wyboru na urz膮d prezydenta staje si臋 on liderem swojej partii. Umiej臋tne pos艂ugiwanie si臋 technik膮 przydzielania cz艂onkom w艂asnej partii korzy艣ci w postaci pewnych stanowisk, inicjowania wp艂at z funduszu federalnego dla okr臋g贸w, z kt贸rych pochodz膮 cz艂onkowie Kongresu z jego partii, zapewnia prezydentowi odpowiedni膮 doz臋 lojalno艣ci i niekiedy dyscypliny partyjnej, gdy dochodzi do sytuacji, w kt贸rej prezydent chce uzyska膰 przychylno艣膰 Kongresu. Zale偶no艣膰 prezydenta i jego partii jest dwustronna.

Cz艂onkowie partii prezydenckiej oczekuj膮 od prezydenta pomocy w zbieraniu funduszy wyborczych, nominowania na stanowiska centralne i lokalne, upowszechniania programu partii oraz jego forsowania w pracach legislacyjnych. Prezydent oczekuje za艣 od swej partii poparcia jego propozycji legislacyjnych i wa偶niejszych decyzji, np. dotycz膮cych polityki zagranicznej zar贸wno w Kongresie, jak i wobec opinii publicznej. Bez dobrych kontakt贸w z w艂asn膮 parti膮- nawet gdy znajduje si臋 ona w Kongresie w mniejszo艣ci- nie do pomy艣lenia jest udane funkcjonowanie prezydentury. Drugim niepisanym 藕r贸d艂em w艂adzy prezydenta jest jego wp艂yw na opini臋 publiczn膮, dzi臋ki czemu uzyskuje on poparcie swego programu. Obecnie prezydenci coraz cz臋艣ciej korzystaj膮 z dost臋pnych dla nich bez ogranicze艅 艣rodk贸w masowego przekazu: radia, telewizji i prasy. Nawet w贸wczas gdy pocz膮tkowo Kongres nie jest sk艂onny przychyli膰 si臋 do propozycji prezydenckiej, udana kampania prezydencka w mass mediach, a wi臋c dzia艂anie prezydenta ponad g艂owami cz艂onk贸w Kongresu potrafi zmusi膰 Kongres, pod naciskiem opinii publicznej, do zmiany stanowiska. Pierwszym kana艂em wp艂ywu prezydenta na opini臋 publiczn膮 sta艂y si臋 jego konferencje prasowe, upowszechnione ok. r. 1920, stanowi膮ce r贸wnie偶 艣rodek spo艂ecznej kontroli dzia艂alno艣ci egzekutywy. Ich publiczny charakter, dzi臋ki telewizji, pozwala prezydentowi adresowa膰 swe wyst膮pienia do co najmniej 20 milion贸w Amerykan贸w.

Jednoosobowa odpowiedzialno艣膰 prezydenta za funkcjonowanie w艂adzy wykonawczej czyni ze艅 wy艂膮cznego szefa administracji. Dysponuje on w zwi膮zku z tym szerokimi uprawnieniami w zakresie powo艂ywania funkcjonariuszy pa艅stwowych, nie wy艂膮czaj膮c s臋dzi贸w s膮d贸w federalnych, co pozwala mu powo艂ywa膰 tych spo艣r贸d nich (w szczeg贸lno艣ci w odniesieniu do sk艂adu SN), kt贸rzy reprezentuj膮 podobn膮 lini臋 polityczn膮 co prezydent. Cz臋艣膰 kierownik贸w centralnej administracji prezydent powo艂uje za rad膮 i zgod膮 Senatu, cho膰 do wyj膮tku nale偶y odmowa Senatu udzielenia takiej zgody. Znaczna cz臋艣膰 stanowisk w administracji federalnej obsadzona jest przez prezydenta na mocy upowa偶nienia kongresowego. Do najwa偶niejszych nominacji prezydenckich nale偶y obsadzanie stanowisk sekretarzy-kierownik贸w resort贸w (departament贸w). Jest ich czternastu; kieruj膮 oni wyspecjalizowanymi agendami w艂adzy wykonawczej (odpowiednikami ministerstw) i tworz膮 nieformalny gabinet. Ma on jednak jedynie uprawnienia opiniodawcze; g艂贸wna rola sekretarzy to realizacja polityki prezydenckiej, za kt贸r膮 s膮 przed nim odpowiedzialni. Dlatego przy ich powo艂ywaniu przez prezydenta ingerencja Senatu nale偶y do wyj膮tku. Natomiast powo艂ywanie funkcjonariuszy federalnych o kompetencjach wkraczaj膮cych w domen臋 stan贸w ograniczone jest tzw. grzeczno艣ci膮 senatorsk膮- prezydent musi uzgodni膰 tak膮 nominacj臋 z senatorem z danego stanu.

Kontrola nad aparatem w艂adzy wykonawczej sprawowana jest r贸wnie偶 za po艣rednictwem prawa odwo艂ania cz艂onk贸w w艂adzy wykonawczej. W tej mierze w艂adztwo prezydenta nie jest ograniczone zgod膮 Senatu. Ka偶dorazowo wi臋c, gdy funkcjonariusz federalny, niezale偶nie od jego rangi politycznej, nie podziela punktu widzenia prezydenta, musi zrezygnowa膰 b膮d藕 zostaje zdymisjonowany. Istotn膮 cz臋艣ci膮 w艂adzy wykonawczej prezydenta jest jego uprawnienie realizacji ustaw. Wobec szerokich delegacji ustawowych oznacza to cz臋sto prawo do uzupe艂niania porz膮dku ustawowego, zgodnie z preferencjami prezydenta. Do realizacji swych funkcji wykonawczo-administracyjnych prezydent zosta艂 wyposa偶ony w rozbudowany, specjalistyczny aparat.

O jego rozmiarach 艣wiadczy膰 mo偶e liczebno艣膰- ponad 3 miliony pracownik贸w. W艣r贸d g艂贸wnych organ贸w wymieni膰 mo偶na Urz膮d Wykonawczy Prezydenta (Executive Office), Biuro Zarz膮dzania i Bud偶etu, Rad臋 Ekonomiczn膮, Rad臋 Bezpiecze艅stwa Narodowego. Mimo formalnego braku prawa inicjatywy ustawodawczej w obecnym stuleciu do pierwszoplanowych uros艂a rola prezydenta jako promotora ustaw. Z racji jej wago prezydent jest okre艣lany obecnie jako przyw贸dca legislacji. Wype艂niaj膮c t臋 rol臋, prezydent kieruje do Kongresu sw贸j program legislacyjny nie tylko akceptowany, ale i oczekiwany przez Kongres. Od prezydenta, wed艂ug powszechnych ocen, pochodzi oko艂o 80% inicjatyw ustawodawczych. Maj膮 one r贸偶ne formy- generalny program ustawodawczy zawarty jest w or臋dziach prezydenta, szczeg贸艂owy w konkretnych inicjatywach akt贸w prawnych wnoszonych przez cz艂onk贸w Kongresu nale偶膮cych do partii prezydenta.

W realizacji swej funkcji ustawodawczej prezydent korzysta czasami z prawa zwo艂ania specjalnej sesji Kongresu dla podj臋cia niezb臋dnych i pilnych ustaw. Separacja w艂adz powoduje, 偶e prezydent wype艂niaj膮c sw膮 funkcj臋 legislacyjn膮, musi korzysta膰 z rozbudowanego aparatu s艂u偶膮cego 鈥渦k艂adaniu si臋鈥 z Kongresem. 艢rodki perswazji i nacisku na Kongres s膮 bardzo bogate. W艣r贸d nich wymieni膰 mo偶na tak wa偶ne, jak korzystanie z lojalno艣ci w艂asnej partii w Kongresie, a偶 po tak trywialne, jak oferowanie przez prezydenta cz艂onkom Kongresu, niezale偶nie od ich przynale偶no艣ci partyjnej, korzy艣ci w postaci fundusz贸w na finansowanie w ich okr臋gach wyborczych okre艣lonych inwestycji i osobistego poparcia prezydenta dla poczyna艅 cz艂onka Kongresu sprzyjaj膮cego jego inicjatywie.

W rezultacie obecnie prezydenci uzyskuj膮 poparcie dla ponad 50% swych propozycji legislacyjnych, i to niezale偶nie od tego, czy dysponuj膮 wi臋kszo艣ci膮 partyjn膮 w Kongresie. Realizacji funkcji legislacyjnych prezydenta dobrze s艂u偶y instytucja weta. Prezydent dysponuje dwoma podstawowymi rodzajami weta- regularnym i kieszonkowym. W sytuacji mocarstwowej pozycji Stan贸w Zjednoczonych w 艣wiecie do funkcji umacniaj膮cych znacznie pozycj臋 prezydenta nale偶y kierowanie polityk膮 zagraniczn膮 i stanowisko g艂贸wnodowodz膮cego si艂 zbrojnych USA. W ameryka艅skim systemie rz膮d贸w wy艂膮czna w艂adza w stosunkach mi臋dzynarodowych nale偶y do szefa w艂adzy wykonawczej, a Kongres powinien si臋 w tej mierze podporz膮dkowa膰 decyzjom prezydenta. Jego uprawnienia polegaj膮 na: nominowaniu reprezentant贸w Stan贸w Zjednoczonych za granic膮, zawieraniu (za zgod膮 i rad膮 Senatu) traktat贸w mi臋dzynarodowych oraz przyjmowaniu ambasador贸w i innych przedstawicieli obcych pa艅stw.

Tylko prezydent i jego przedstawiciele mog膮 s艂u偶y膰 jako pe艂nomocnicy Stan贸w Zjednoczonych w kontaktach z zagranic膮. 艢ci艣le zwi膮zana z rol膮 kierownika polityki zagranicznej jest funkcja g艂贸wnodowodz膮cego si艂 zbrojnych. Przekonuje o tym chocia偶by kryzys kuba艅ski z r. 1962, kiedy to prezydent, a nie Kongres, musia艂 podj膮膰 decyzj臋 o ewentualnym konflikcie z ZSRR. Podobnie jak w przypadku innych uprawnie艅 prezydenta konstytucja jest w tej mierze lakoniczna- stwierdza jedynie, 偶e ?prezydent jest g艂贸wnodowodz膮cym armii i floty Stan贸w Zjednoczonych, jak r贸wnie偶 milicji poszczeg贸lnych stan贸w […]?. Na podstawie tej og贸lnikowej kompetencji prezydent dysponuje wy艂膮cznym prawem mianowania funkcjonariuszy wojskowych, planowaniem strategii wojskowej wraz z Sekretarzem Obrony i Rad膮 Bezpiecze艅stwa Narodowego.

W czasie wojny prezydent jest upowa偶niony do podejmowania bie偶膮cych decyzji, co jest wa偶niejsze ni偶 kongresowe prawo wypowiadania wojny i przydzielania na to odpowiednich fundusz贸w. Prezydenci, szczeg贸lnie wsp贸艂cze艣ni, decyduj膮 o zaanga偶owaniu militarnym USA bez zgody Kongresu- mo偶na wspomnie膰 tu chocia偶by wys艂anie wojsk ameryka艅skich do Korei przez prezydenta Trumana czy inwazj臋 Grenady przygotowan膮 i kierowan膮 przez Reagana. Je艣li wspomnimy decyzj臋 o pierwszym u偶yciu broni atomowej na mocy decyzji prezydenta Trumana, musimy uzna膰, 偶e w艂adza prezydenta jest w praktyce ogromna, cho膰 bez w膮tpienia r贸wnowa偶ona przez kompetencje Kongresu.

1 E. S. Corwin, The President: Office and Powers, New York 1957, s. 307.

2 A. Podbielski, Odpowiedzialno艣膰 prezydenta w systemie konstytucyjnym Stan贸w Zjednoczonych, Wroc艂aw 1975, s 28


.:: Menu ::.