*** Time ***
USA mini FLAG
New York

 

­čç║­čçŞ United State of America, Bo┼╝e Pob┼éogos┼éaw Ameryk─Ö :-)

.:: Translate ::.

ArabicChinese (Simplified)DanishDutchEnglishFrenchGermanGreekHebrewItalianJapaneseKoreanLithuanianNorwegianPolishPortugueseRussianSpanishSwedishTurkish

­čç║­čçŞ Dzia┼éalno┼Ť─ç Cz┼éowieka w USA

Wzrostowi udzia┼éu us┼éug towarzyszy┼é wzgl─Ödny i absolutny spadek zatrudnienia w rolnictwie. Na pocz─ůtku lat pi─Ö─çdziesi─ůtych udzia┼éy zatrud┬şnionych na stanowiskach robotniczych (blue-colour workers) oraz urz─Ödniczych (white-colour workers) w ca┼éo┼Ťci zatrudnienia by┼éy podobne. W 1993 r. udzia┼é pierwszej grupy wynosi┼é ju┼╝ tylko 25%, za┼Ť drugiej a┼╝ 57%. Wynik┼éo to ze spadku znaczenia przemys┼éu zatrudniaj─ůcego robotnik├│w na masow─ů skal─Ö, a wzrostu udzia┼éu szeroko rozumianych us┼éug. Odnotowany w tym saniym okresie wzrost aktywno┼Ťci zawodowej kobiet (odsetek zatrudnionych do liczby os├│b w wieku powy┼╝ej 16 lat) z 33% do 58% tak┼╝e w du┼╝ym stopniu zwi─ůzany jest z dynamicznym wzrostem udzia┼éu us┼éug w gospodarce.

Zr├│┼╝nicowanie form jednostek produkcyjnych jest w Stanach Zjednoczonych mniejsze ni┼╝ w wielu krajach Europy. Sektor sp├│┼édzielczy, tak istotny w szeregu kraj├│w europejskich, w Stanach Zjednoczonych niemal nie istnieje. Podstawow─ů rol─Ö odgrywaj─ů przedsi─Öbiorstwa prywatne. Uzupe┼éniane s─ů one przez organiza┬şcje nie nastawione na zysk (zwane w cz─Ö┼Ťci stan├│w non-profit, w cz─Ö┼Ťci za┼Ť non-for-profit organizations). Produkcyjny sektor publiczny obejmuj─ůcy przed┬şsi─Öbiorstwa federalne, stanowe i lokalne wytwarza jedynie oko┼éo 2% produktu narodowego.

Liczba organizacji non-profit jest bardzo du┼╝a, liczy si─Ö w milionach. Trudno jednak zna1e┼║─ç dok┼éadne dane, jako ┼╝e wiele z nich nie jest formalnie zarejest┬şrowanych. Od przedsi─Öbiorstw nastawionych na zysk r├│┼╝ni─ů si─Ö one tym, ┼╝e osi─ůgany doch├│d netto nie mo┼╝e by─ç rozdzielony mi─Ödzy w┼éa┼Ťcicieli w postaci zysku. Doch├│d taki mo┼╝e by─ç natomiast przeznaczony na inwestycje rozwojowe organizacji. Organizacje nie nastawione na zysk mo┼╝na znale┼║─ç w wielu dziedzinach. Na tej zasadzie dzia┼éaj─ů prywatne szko┼éy i ogromna wi─Ökszo┼Ť─ç prywatnych uczelni (s─ů jednak ÔÇô jakkolwiek stosunkowo nieliczne ÔÇô uczelnie b─Öd─ůce komercyjnymi firmami prywatnymi). Specyficzne instytucje finansowe unie kredytowe ÔÇô stanowi─ů rodzaj nie komercyjnych, nie nastawionych na zysk bank├│w. Na podobnych zasadach dzia┼éaj─ů niekt├│re instytucje w zakresie ubezpiecze┼ä, wiele szpitali itp.

Zwr├│ci─ç jednak nale┼╝y uwag─Ö, ┼╝e w przypadku niekt├│rych z tych organizacji wysoko┼Ť─ç wynagrodze┼ä wyp┼éacana prezesom i cz┼éonkom kierownictw sugeruje, w tej postaci nast─Öpuje rzeczywisty podzia┼é zysk├│w. Roczne place dochodz─ůce w skrajnych przypadkach do 800 tys. dolar├│w (prezydent American Heart Association) trudno jest uzna─ç za co innego, ni┼╝ ukryt─ů form─Ö wyp┼éaty zysku.

Przedsi─Öbiorstwa ameryka┼äskie wyst─Öpuj─ů w trzech formach: w┼éasno┼Ťci jednoosobowej (single proprietorship), sp├│┼éki partnerskiej (partnership) i kor┬şporacji.1 Ich ┼é─ůczna liczba wynosi oko┼éo 20 milion├│w.

W┼éa┼Ťciciele przedsi─Öbiorstw jednoosobowych, kt├│re liczbowo dominuj─ů w gospodarce ameryka┼äskiej (w 1990 r., ostatnim dla kt├│rego dost─Öpne dane, stanowi┼éy one blisko 74% og├│lnej liczby przedsi─Öbiorstw), podejmuj─ů in┬şdywidualnie wszelkie decyzje ekonomiczne oraz otrzymuj─ů zyski (lub ponosz─ů straty) zwi─ůzane z dzia┼éalno┼Ťci─ů przedsi─Öbiorstw. Do najwi─Ökszych zalet tej formy nale┼╝y prostota, swoboda kszta┼étowania w┼éasnych regu┼é w zakresie organizacji, czasu pracy itp., nieza1e┼╝no┼Ť─ç w┼éa┼Ťcicie1a od biurokratycznej hierarchii istniej─ůcej w wielkich organizacjach, mo┼╝no┼Ť─ç osobistego nadzoru funkcjonowania przed┬şsi─Öbiorstwa. Istotne wady to nieograniczona odpowiedzia1no┼Ť─ç za zad┼éu┼╝enia firmy rozci─ůgaj─ůca si─Ö tak┼╝e na maj─ůtek osobisty oraz trudno┼Ťci w zgromadzeniu odpowiednio wielkiego kapita┼éu. Jakkolwiek forma ta jest najpowszechniejsz─ů w gospodarce ameryka┼äskiej, to jej udzia┼é w ca┼éo┼Ťci przychod├│w przedsi─Öbiorstw wynosi jedynie oko┼éo 6%. Z ogromnej liczby ponad 14 mln. przedsi─Öbiorstw b─Öd─ůcych w┼éasno┼Ťci─ů jednoosobow─ů, a┼╝ po┼éowa przypada na us┼éugi, za┼Ť w us┼éugach i handlu skupionych jest a┼╝ 67,5%, ca┼ékowitej liczby takich firm. Znaczna (prawie 1,8 mm) jest tez liczba tych przedsi─Öbiorstw w budownictwie.

Sp├│┼éka partnerska to w┼éasno┼Ť─ç co najmniej dwu os├│b. Pozosta┼ée cechy, zar├│wno zalety jak i wady, s─ů podobne jak dla przedsi─Öbiorstw b─Öd─ůcych w┼éasno┼Ťci─ů jednoosobow─ů. Oczywi┼Ťcie istotn─ů r├│┼╝nic─Ö stanowi zwielokrotnienie ┼║r├│de┼é kapita┼éu, co owocuje mo┼╝no┼Ťci─ů utworzenia przedsi─Öbiorstw o znacznie wi─Ökszej skali dzia┼éania. Sp├│┼éki partnerskie mo┼╝na wi─Öc znale┼║─ç w s┼éu┼╝bie zdrowia, gdzie wydatkowanie ogromnych sum na nowoczesny sprz─Öt przekracza mo┼╝1iwo┼Ťci jednego lekarza. Wiele gabinet├│w lekarskich, zorganizowanych na zasadzie sp├│┼éek partnerskich dysponuje aparatur─ů rentgenowsk─ů do wykonywa┬şnia elektrokardiogram├│w czy analizy krwi, co pozwala pacjentom unikn─ů─ç dodatkowych wizyt w specjalistycznych laboratoriach. Ponadto sp├│┼éka partners┬şka umo┼╝liwia wsp├│┼éprac─Ö lekarzy reprezentuj─ůcych r├│┼╝ne specjalizacje, co tak┼╝e pozwala oszcz─Ödzi─ç czas pacjent├│w, jest wi─Öc dla nich form─ů atrakcyjn─ů. Na podobnych zasadach organizowane s─ů sp├│┼éki o wysoce wyspecjalizowanym, zawodowym charakterze. Zesp├│l adwokacki mo┼╝e sk┼éada─ç si─Ö np. z prawnik├│w specjalizuj─ůcych si─Ö w r├│┼╝nych dziedzinach prawa. W 1990 r. sp├│┼éki stanowi┼éy oko┼éo 7,5% wszystkich ameryka┼äskich przedsi─Ö┬şbiorstw i uzyskiwa┼éy oko┼éo 4,4% ca┼éo┼Ťci wp┼éyw├│w. Ponad polowa sp├│┼éek przypada na sektor finans├│w, ubezpiecze┼ä i obrotu nieruchomo┼Ťciami. Kolejne miejsca zajmuj─ů us┼éugi i handel.

Wreszcie form─ů o najsilniejszej pozycji finansowej s─ů korporacje (sp├│┼éki akcyjne). Reprezentuj─ůc w 1990 r. tytko 18,5% wszystkich przedsi─Öbiorstw uzyskiwa┼éy one a┼╝ 89,6% ca┼éo┼Ťci przychod├│w gospodarki. Korporacje stanowi─ů w┼éasno┼Ť─ç mniejszej lub wi─Ökszej grupy os├│b, kt├│ra odpowiada za swoje zobowi─ůzania wy┼é─ůcznie zaanga┼╝owanym w firmie kapita┼éem. Kapita┼é ten ma posta─ç akcji, tj. papier├│w warto┼Ťciowych po┼Ťwiadczaj─ůcych udzia┼é we w┼éasno┼Ťci przedsi─Öbiorstwa. Udzia┼é we w┼éasno┼Ťci jest przy tym r├│wny odsetkowi posiada┬şnych akcji. Ka┼╝da akcja zapewnia w┼éa┼Ťcicielowi jeden glos przy wyborze w┼éadz sp├│┼éki, czy okre┼Ťlaniu jej strategii rozwojowej. Korporacje stanowi─ů form─Ö organizacyjn─ů, kt├│ra zapewnia mo┼╝no┼Ť─ç koncentracji drobnych, rozproszonych, indywidualnych kapita┼é├│w, nie wystarczaj─ůcych na zorganizowanie samodziel┬şnych przedsi─Öbiorstw. Aczkolwiek gros akcji znajduje si─Ö w r─Ökach najbogatszych Amerykan├│w (85% w r─Ökach 10% najbogatszych rodzin, 49% w r─Öku 1% superbogatych), niemniej jednak oszcz─Ödno┼Ťci pewnej liczby ubo┼╝szych rodzin tak┼╝e lokowane s─ů w akcjach; np. niespe┼éna dziewi─Ö─ç procent rodzin o dochodach 10 tys. do 25 tys. dolar├│w rocznie posiada┼éo w r. 1992 akcje, przy czym warto┼Ť─ç ┼Ťrodkowa tych akcji wynosi┼éa 4 tys. dolar├│w, co jest sum─ů wykluczaj─ůc─ů zorganizowanie jakiegokolwiek, nawet najskromniejszego, w┼éasnego przedsi─Ö┬şwzi─Öcia.

Korporacyjna forma w┼éasno┼Ťci zapewnia nie tylko koncentracj─Ö roz┬şproszonych ┼Ťrodk├│w, lecz tak┼╝e przekazuje kontrol─Ö nad w┼éasno┼Ťci─ů szerokich rzesz akcjonariuszy w r─Öce b─ůd┼║ posiadaczy kontrolnego pakietu akcji, b─ůd┼║ te┼╝, szczeg├│lnie w przypadku znacznego rozproszenia akcji, zawodowych mened┼╝e┬şr├│w. Przejmowaniu kontroli przez mened┼╝er├│w sprzyja mo┼╝no┼Ť─ç cesji przez w┼éa┼Ťciciela akcji jego prawa g┼éosu. Dla drobnego posiadacza akcji podejmowanie trudu i koszt├│w uczestniczenia w dorocznym zebraniu akcjonariuszy jest nieuzasadnione. St─ůd bardzo cz─Östo korzysta on z mo┼╝liwo┼Ťci cesji swych praw najcz─Ö┼Ťciej na rzecz aktualnego zarz─ůdu firmy (mened┼╝er├│w). W wielkich korporacjach nawet posiadacze znacznej liczby akcji nie uzyskuj─ů kontroli nad firm─ů. Wiele jest ma┼éych sp├│┼éek w og├│le nie emituj─ůcych akcji. Mo┼╝no┼Ť─ç unikni─Öcia odpowiedzialno┼Ťci ca┼éym swym maj─ůtkiem stanowi wystarczaj─ůc─ů zach─Öt─Ö do tworzenia takich firm.

Doda─ç warto, ┼╝e w ca┼éych Stanach Zjednoczonych istnieje jedynie niespe┼éna 150 sp├│┼édzielni pracowniczych, tj. firm, w kt├│rych pracownicy s─ů w┼éa┼Ťcicielami na r├│wnych prawach. Otrzymuj─ů oni p┼éace i r├│wny udzia┼é w wypracowanym zysku. W┼éadza spoczywa w ich r─Ökach, przy czym ka┼╝dy dysponuje jednym g┼éosem. Przyczyny tak nik┼éej liczby tych przedsi─Öbiorstw tkwi─ů m. in. w niech─Öci zawodowych mened┼╝er├│w do podejmowania si─Ö kierowania takimi firmami, niech─Öci bank├│w do udzielania im kredyt├│w czy innych firm do zawierania z nimi um├│w, czyli ÔÇô najog├│lniej m├│wi─ůc ÔÇô w niesprzyjaj─ůcej im atmosferze spo┼éecznej.

Analiza wie1ko┼Ťci przedsi─Öbiorstw r├│┼╝nych form ukazuje niezwykle wielk─ů koncentracj─Ö kapita┼éu w gospodarce ameryka┼äskiej. I tak wi─Ökszo┼Ť─ç (80,2%) przedsi─Öbiorstw b─Öd─ůcych w┼éasno┼Ťci─ů jednoosobow─ů otrzymywa┼éa w 1990 r. przychody poni┼╝ej 50 tys. dolar├│w rocznie i mia┼éa 17,4% ca┼éo┼Ťci przychod├│w tej formy w┼éasno┼Ťci. W grupie tej przeci─Ötny roczny przych├│d (nie myli─ç z zyskiem!) wynosi┼é 10739 dolar├│w, czyli oko┼éo dwukrotnie mniej ni┼╝ ┼Ťrednia p┼éaca w przemy┼Ťle. Zastanawia─ç mo┼╝e zatem, dlaczego s─ů ch─Ötni do prowadzenia w┼éasnego biznesu. W podr─Öcznikach ekonomii najcz─Ö┼Ťciej u┼╝ywa si─Ö argumen┬şt├│w, ┼╝e motywacja prowadzenia w┼éasnego przedsi─Öbiorstwa wi─ů┼╝e si─Ö ze sk┼éon┬şno┼Ťci─ů do niezale┼╝no┼Ťci i pracowania na swoim. Nie wykluczaj─ůc wp┼éywu na niekt├│re decyzje tego typu motyw├│w, nie mo┼╝emy przypisywa─ç im zasadniczego znaczenia. Prowadzenie w┼éasnej firmy jest najcz─Ö┼Ťciej wynikiem konieczno┼Ťci. niemo┼╝no┼Ťci znalezienia pracy w oferuj─ůcych przyzwoite zarobki du┼╝ych przedsi─Öbiorstwach. St─ůd ma┼éy sklep spo┼╝ywczy, w kt├│rym trzeba sp─Ödzi─ç ki1kana┼Ťcic godzin na dob─Ö, stanowi cz─Östo jedyne realne rozwi─ůzanie.

Z drugiej strony, 11,1% przedsi─Öbiorstw b─Öd─ůcych w┼éasno┼Ťci─ů jednoosobow─ů z przychodami powy┼╝ej 100 tys. dolar├│w rocznie otrzymywa┼éo a┼╝ 70,0% wszystkich wp┼éyw├│w. Przeci─Ötny przych├│d w takim przedsi─Öbiorstwie wynosi┼é a┼╝ 311,4 tys. dolar├│w.

Podobne prawid┼éowo┼Ťci ujawniaj─ů si─Ö tak┼╝e w przypadku pozosta┼éych dw├│ch form w┼éasno┼Ťci. A┼╝ 82,4% sp├│┼éek partnerskich o przychodach poni┼╝ej 100 tys dolar├│w rocznie mia┼éo tylko 3,5% udzia┼éu w ca┼éo┼Ťci przychod├│w tej formy w┼éasno┼Ťci. Przeci─Ötny roczny przych├│d tych firm wynosi┼é 14 843 dol. Sp├│┼éki o dochodach powy┼╝ej p├│┼é miliona dolar├│w rocznie stanowi┼éy 4,5% wszystkich firm, otrzymywa┼éy za┼Ť 86,0% ca┼éo┼Ťci wp┼éyw├│w. Ich ┼Ťredni przych├│d wynosi┼é za┼Ť 4 mln 947 tys. dolar├│w.

Z kolei korporacje z przychodami poni┼╝ej 1 mln dolar├│w rocznie stanowi┼éy 82,5% wszystkich sp├│┼éek akcyjnych, otrzymywa┼éy za┼Ť 5,7% ca┼éo┼Ťci wp┼éyw├│w tego rodzaju przedsi─Öbiorstw (┼Ťredni przych├│d 204 tys. dol.). Natomiast 86 tys. korporacji (czyli 2,3% og├│lnej ich liczby) z przychodami powy┼╝ej 10 mln. rocznie (┼Ťrednio 105 mln. na firm─Ö) przechwytywa┼éo 79,5% ca┼éo┼Ťci dochod├│w tej kategorii przedsi─Öbiorstw. Stanowi─ůc tylko 0,4% og├│lnej liczby ameryka┼äskich przedsi─Öbiorstw otrzymywa┼éy one oko┼éo 71% ca┼éo┼Ťci wp┼éyw├│w gospodarki ameryka┼äskiej. Koncentracja uwidacznia si─Ö jeszcze ostrzej, gdy zanalizujemy wp┼éywy najwi─Ökszych korporacji przemys┼éowych. pi─Ö─çset najwi─Ökszych otrzymy┬şwa┼éo pi─ůt─ů cz─Ö┼Ť─ç (dok┼éadnie 20,3%) wp┼éyw├│w wszystkich korporacji ameryka┼ä┬şskich, czo┼éowa setka za┼Ť si├│dm─ů (14,4%) cz─Ö┼Ť─ç tych wp┼éyw├│w.


.:: Menu ::.