*** Time ***
USA mini FLAG
New York

 

­čç║­čçŞ United State of America, Bo┼╝e Pob┼éogos┼éaw Ameryk─Ö :-)

.:: Translate ::.

ArabicChinese (Simplified)DanishDutchEnglishFrenchGermanGreekHebrewItalianJapaneseKoreanLithuanianNorwegianPolishPortugueseRussianSpanishSwedishTurkish

­čç║­čçŞ Charakterystyka Edukacji USA

Stany Zjednoczone Ameryki obejmuj─ů obszar prawie 10 mln kmÔÇÖÔÇŁ. Pa┼ästwo jest podzielone na 50 stan├│w i kilka terytori├│w zamorskich (Porto Rico, Wyspy Dziewicze, Guam, Samoa). Liczba ludno┼Ťci przekracza 290 mln, w tym znaczny jest odsetek ludno┼Ťci nap┼éywowej z ca┼éego ┼Ťwiata, a zw┼éaszcza z Ameryki ┼üaci┼äskiej. W etnicznej mozaice biali zajmuj─ů zdecydowanie pierwsze miejsce -77,6%, czarni ÔÇô 11,4%, ludno┼Ť─ç tubylcza (Indianie) -0,7%, latynoameryka┼äska ÔÇô 7,6%, Azjaci i mieszka┼äcy wysp Pacyfiku ÔÇô 2,7% .

Rozwarstwienie spo┼éeczne jest znaczne .Najubo┼╝szymi warstwami s─ů mniejszo┼Ťci kolorowe: 30,7% wszystkich czarnych oraz 26,7% pochodz─ůcych z Ameryki ┼üaci┼äskiej ┼╝yje w ub├│stwie. Ich zarobki w skali rocznej nie przekraczaj─ů 7372 $ na rodzin─Ö.

Edukacja USA XMCpl

Najwa┼╝niejszymi celami o┼Ťwiaty ameryka┼äskiej na 2000 r., w ┼Ťwietle deklaracji prezydenta i gubernator├│w (1990), s─ů:

kszta┼écenie wszystkich dzieci i m┼éodzie┼╝y zdolnej do nauki, rozpowszechnienie szkolnictwa ┼Ťredniego (90% grupy wieku ma zosta─ç przynajmniej absolwentami szko┼éy ┼Ťredni─Öj),

podniesienie poziomu nauczania języka angielskiego, matematyki, nauk przyrodniczych, historii i geografii, by absolwenci szkol byli dobrze przygotowani do wypełniania ról społecznych i zawodowych,

uczniowie ameryka┼äscy maj─ů zdoby─ç I miejsce w badaniach por├│wnawczych osi─ůgni─Ö─ç szkolnych w naukach przyrodniczych i matematyce,

ka┼╝dy doros┼éy Amerykanin b─Ödzie mia┼é wiedz─Ö i umiej─Ötno┼Ťci wystarczaj─ůce, by osi─ůgn─ů─ç sukces w globalnej gospodarce XXI wieku i by─ç przy tym obywatelem, kt├│ry b─Ödzie zna┼é dobrze i respektowa┼é swoje prawa i obowi─ůzki,

amerykańska szkoła będzie wolna od narkotyków i gwałtów

Charakterystyczn─ů cech─ů o┼Ťwiaty ameryka┼äskiej jest skrajna decentralizacja. W kierowaniu systemem o┼Ťwiaty bior─ů udzia┼é w┼éadze stanowe i lokalne. Rz─ůd Federalny ani me kontroluje, ani nie finansuje o┼Ťwiaty. Tak stanowi Konstytucja.

W┼éadze federalne s─ů odpowiedzialne za tworzenie prawnych regulacji w obr─Öbie o┼Ťwiaty, dotycz─ůcych przede wszystkim mniejszo┼Ťci narodowych oraz niepe┼énosprawnych. Wspieraj─ů r├│wnie┼╝ badania naukowe dotycz─ůce edukacji. Nie ma wi─Öc w USA systemu o┼Ťwiaty publicznej, zarz─ůdzanego centralnie. Nie oznacza to jednak, ┼╝e Rz─ůd Federalny nie interesuje si─Ö o┼Ťwiat─ů. W┼éadze wykonawcze, ustawodawcze i s─ůdownicze Rz─ůdu Federalnego aktywnie uczestnicz─ů w tworzeniu polityki o┼Ťwiatowej dotycz─ůcej np. segregacji rasowej, alokacji pieni─Ödzy na o┼Ťwiat─Ö uwzgl─Ödniaj─ůcej potrzeby ro┼╝nych ┼Ťrodowisk, dost─Öpu do o┼Ťwiaty dzieci z rodzin biednych, dzieci upo┼Ťledzonych fizycznie lub umys┼éowo.

Za poziom o┼Ťwiaty odpowiadaj─ů przede wszystkim w┼éadze stanowe. W praktyce jednak poszczeg├│lne stany przekazuj─ů znaczny zakres uprawnie┼ä w┼éadzom lokalnym (radom szk├│┼é lokalnych). Rady te kieruj─ů szko┼éami w spos├│b bezpo┼Ťredni lub zlecaj─ů nadz├│r nad szko┼éami odpowiednim agencjom zwykle powo┼éanym do tego celu. W 1991 r. by┼éo ponad 15 tys. takich rad w ca┼éym kraju. Ka┼╝da rada mo┼╝e tworzy─ç oddzielny system szk├│┼é lokalnych).

Opr├│cz szk├│┼é publicznych istnieje dobrze rozwini─Öty system szk├│┼é prywatnych obejmuj─ůcy ponad 30 tys. szk├│┼é ro┼╝nych szczebli

Koszty finansowania ameryka┼äskiej o┼Ťwiaty publicznej s─ů w oko┼éo 10% pokrywane przez Rz─ůd Federalny, natomiast w 90% przez w┼éadze lokalne (z podatk├│w). Mimo i┼╝ wydatki na ucznia znacznie wzros┼éy w ostatnim 20-leciu (prawie 4-krotnie w latach 1976-1996 z 1505 do 6600 S), to jednak widoczne s─ů znaczne nier├│wno┼Ťci w finansowaniu o┼Ťwiaty, wynikaj─ůce z poziomu zamo┼╝no┼Ťci terenu zamieszkania, a przecie┼╝ bogactwo i bieda s─ů rozdzielone nier├│wno prawie w ka┼╝dym kraju. Mo┼╝na przecie┼╝ ustala─ç bardzo wysokie podatki, a ┼Ťci─ůga─ç niewiele pieni─Ödzy i odwrotnie.

W USA nie istnieje centralna w┼éadza o┼Ťwiatowa. Odpowiedzialno┼Ť─ç jest dzielona mi─Ödzy w┼éadze federalne, stanowe i lokalne. W Rz─ůdzie Federalnym istnieje jednak Ministerstwu O┼Ťwiaty (od 1867 r.). W rzeczywisto┼Ťci by┼éo to ma┼ée biuro wewn─ůtrz Ministerstwa Spraw Wewn─Ötrznych. W 1979 r. powo┼éano jednak osobne Ministerstwo O┼Ťwiaty z ministrem jako cz┼éonkiem Rz─ůdu Federalnego. Zakres w┼éadzy tego resortu jest niewielki, poniewa┼╝ inne resorty zajmuj─ů si─Ö r├│wnie┼╝ o┼Ťwiat─ů np. Ministerstwo Zdrowia, Rolnictwa, Obrony, Energii, Pracy, a nawet Narodowa Fundacja Nauki. Miedzy te resorty rozdziela si─Ö przynajmniej potowe federalnych funduszy na o┼Ťwiat─Ö1

Edukacja zajmuje czo┼éowe miejsce w polityce spo┼éecznej i gospodarczej Stan├│w Zjednoczonych. Ponad 190 Amerykan├│w otrzyma┼éo Nagrod─Ö Nobla, a jedna z nowojorskich szk├│┼é ┼Ťrednich mo┼╝e poszczyci─ç si─Ö pi─Öcioma wychowankami laureatami wysokiego wyr├│┼╝nienia.

Strukturasystemu o┼Ťwiaty

We wszystkich stanach o┼Ťwiata jest wolna od op┼éat w ramach obowi─ůzku szkolnego (6/7-16/18 lat). Wiek obowi─ůzku szkolnego bywa r├│┼╝ny nawet w obr─Öbie tego samego stanu. Na przyk┼éad w stanie Nowy Jork obejmuje grup─Ö wieku 6-16 lat, ale w samym Nowym Jorku i Buffalo zosta┼é przed┼éu┼╝ony do 17 lat, Rok szkolny w ca┼éym kraju wynosi 178 dni, a przeci─Ötne trwanie lekcji ÔÇô 5,4 godz. dziennie.

W wi─Ökszo┼Ťci stan├│w szko┼éa podstawowa obejmuje dzieci w wieku 6-11 lat. W rejonach szkolnych szko┼é─Ö ┼Ťredni─ů dzieli si─Ö na klasy ni┼╝sze i wy┼╝sze, w innych nie ma podzia┼éu, cho─ç istniej─ů np. szko┼éy po┼Ťrednie (middle school ) dla grupy w wieku 10 13 lat i uko┼äczenie ich prowadzi do wst─Öpu do wy┼╝szych klas szko┼éy ┼Ťredniej og├│lnokszta┼éc─ůcej, trwaj─ůcej 3-4 lata. Srednie szkolnictwo zawodowe ma podobn─ů struktur─Ö jak inne szko┼éy. Tego szczebla w danym rejonie. Uko┼äczenie takiej szko┼éy daje ┼Ťwiadectwo umiej─Ötno┼Ťci zawodowych w sumie po 12 latach nauki.

W 1989r. 94% m┼éodzie┼╝y 17-letniej trafi┼éo do klasy XII, a uko┼äczy┼éo ja 74,1%. 20% m┼éodzie┼╝y ko┼äczy obowi─ůzek szkolny bez ┼Ťwiadectwa uko┼äczenia szko┼éy.

Szkolnictwo wy┼╝sze sk┼éada si─Ö z trzech ro┼╝nych typ├│w szk├│┼é: kolegi├│w ┼Ťrodowiskowych, zawodowych lub technicznych szk├│┼é wy┼╝szych, uniwersytet├│w. Kolegia ┼Ťrodowiskowe oraz zawodowe i techniczne szko┼éy wy┼╝sze oferuj─ů 2- i 3-letnie programy nauczania, ko┼äcz─ůce si─Ö uzyskaniem dyplomu umiej─Ötno┼Ťci zawodowych, podczas gdy uniwersytety realizuj─ů 4-letnte kursy nauczania ko┼äcz─ůce si─Ö na poziomie studi├│w licencjackich.

W 1989 r. na ameryka┼äskich wy┼╝szych uczelniach studiowa┼éo 13,8 min os├│b. Na uwag─Ö zas┼éuguje wzrastaj─ůca obecno┼Ť─ç na wy┼╝szych studiach starszych wiekiem student├│w (powy┼╝ej 24 lat), Nale┼╝y si─Ö spodziewa─ç, ┼╝e ten kierunek zmian utrzyma si─Ö w najbli┼╝szych latach.

Przedszkole

Odsetek dzieci ucz─Öszczaj─ůcych do przedszkola w grupie wieku 3-5 lat zdecydowanie zwi─Ökszy┼é si─Ö w latach 1965-1989: z 27,1% do 54,6. 37% dzieci by┼éo w przedszkolu przez ca┼éy dzie┼ä (1990)

Przede wszystkim nale┼╝y rozr├│┼╝ni─ç dwa poj─Öcia: ÔÇťpreschoolÔÇŁ i ÔÇťkindergartenÔÇŁ. Instytucja pierwszego typu przeznaczona jest dla dzieci w wieku 0-5 roku ┼╝ycia. Instytucja drugiego typu przeznaczona jest dla dzieci 5-letnich. rok przed podj─Öciem nauki w szkole i jest obowi─ůzkowa dla wszystkich dzieci. Jej fun┬şkcje s─ů bardziej edukacyjne ni┼╝ opieku┼äcze, a g┼é├│wnym celem jest przygotowanie dzieci do dalszych wymaga┼ä szko┼éy

Rok szkolny zaczyna si─Ö zazwyczaj we wrze┼Ťniu a ko┼äczy na pocz─ůtku czerwca. Wi─Ökszo┼Ť─ç przedszkoli czynna jest od 9 ? 12, cho─ç s─ů tez takie, kt├│re oferuj─ů programy ca┼éodzienne. Na og├│┼é poszczeg├│lne grupy sk┼éadaj─ů si─Ö z 14-15 dzieci.

Szkoly podstawowe i srednie

Dzieci zazwyczaj zaczynaj─ů nauk─Ö w wieku 5 lub 6 lat i kontynuuj─ů ja do 18 roku ┼╝ycia.

Dwa do czterech razy w ci─ůgu roku szkolnego rodzice otrzymuj─ů wykaz uzyskanych przez nie wynik├│w w nauce (repord card). Informuje on o tym, czy dziecko wystarczaj─ůco dobrze radzi sobie, aby przej┼Ť─ç do nast─Öpnej klasy.

Rok szkolny rozpoczyna si─Ö pod koniec sierpnia lub na pocz─ůtku wrze┼Ťnia i ko┼äczy si─Ö w po┼éowie czerwca. W ci─ůgu roku s─ů te┼╝ 2-tygodniowe ferie zimowe pomi─Ödzy grudniem a styczniem. Ka┼╝da szko┼éa ma indywidualny plan zaj─Ö─ç, jednak w ka┼╝dej dzie┼ä szkolny zaczyna si─Ö mi─Ödzy godzin─ů 7 a 9 i ko┼äczy si─Ö oko┼éo 14ÔÇô15.30.

Uczniowie, kt├│rzy maj─ů ambicje p├│j┼Ťcia do college?u , musz─ů uko┼äczy─ç nauk─Ö okre┼Ťlonych przedmiot├│w takich jak wybrany przez siebie j─Özyk obcy, algebra, geometria oraz fizyka i biologia.

Wielu miastach funkcjonuj─ů tez szko┼éy dla dzieci szczeg├│lnie uzdolnionych.

Istotn─ů cech─ů szko┼éy ameryka┼äskiej na poziomie ┼Ťrednim jest dzielenie uczni├│w na trzy profile, kt├│rych g┼é├│wnym celem jest: podj─Öcie studi├│w wy┼╝szych, wykonywanie zawodu, zdobycie minimum wiedzy i umiej─Ötno┼Ťci. Ten trzeci tor jest powoli likwidowany w wielu stanach.

W teorii uczniowie sami wybieraj─ů odpowiednie dla siebie kierunki nauki, jednak w praktyce licz─ů si─Ö przede wszystkim osi─ůgni─Öcia, mierzone na podstawie jednolitych test├│w og├│lnonarodowych..

Polityka w sprawach program├│w nauczania jest formu┼éowana przez w┼éadze stanowe, cz─Östo w┼éadze lokalne, a nawet indywidualne szko┼éy. Istnieje znaczny op├│r wobec wszelkich pr├│b wprowadzania centralnych program├│w nauczania. Stanowisko takie wydaje si─Ö zrozumia┼ée, poniewa┼╝ Amerykanie czuj─ů si─Ö niezagro┼╝eni na mi─Ödzynarodowych rynkach towar├│w i pracy. Sytuacja mo┼╝e ulec zmianie, gdy taka gro┼║ba powstanie, a wtedy przyj─Öcie pewnych og├│lnych standard├│w akademickich, stosowanych w szkolnictwie ca┼éego kraju, oka┼╝e si─Ö niezb─Ödne

Nie ma w Stanach Zjednoczonych jednego, oficjalnego systemu egzaminowania w celu oceny wiedzy i umiej─Ötno┼Ťci, niezb─Ödnych do uzyskania ┼Ťwiadectwa szko┼éy ┼Ťredniej. Decyzje dotycz─ůce promocji uczni├│w z klasy do klasy s─ů podejmowane arbitralnie przez nauczycieli, Nierzadko egzaminy w szko┼éach publicznych s─ů przeprowadzane przez agencje prywatne

R. Pachociński: Współczesne systemy edukacyjne. Warszawa 2000, IBE s. 139-140

B. Boczukowa: Specyfika szkolnictwa w Stanach Zjednoczonych. Nowa Szkoła 2000, nr8, s.44

R. Pachociński: Współczesne systemy edukacyjne. Warszawa 2000, IBE s. 139-140

M. Karwowska Sturczyk: Wychowanie przedszkolne w USA. Wybrane problemy. ÔÇťWychowanie w PrzedszkoluÔÇŁ 1993 nr , s.205


.:: Menu ::.