*** Time ***
USA mini FLAG
New York

.:: Translate ::.

Polish flagItalian flagKorean flagPortuguese flagEnglish flagGerman flagFrench flagSpanish flagJapanese flagArabic flagRussian flagGreek flagDutch flagBulgarian flagCzech flagCroatian flagDanish flagFinnish flagRomanian flagSwedish flagNorwegian flagHebrew flagLatvian flagSlovak flagUkrainian flagVietnamese flagGalician flagThai flagTurkish flagHungarian flagIcelandic flag

W W W. U S A . X M C .P L

­čç║­čçŞ United State of America, Bo┼╝e Pob┼éogos┼éaw Ameryk─Ö :-)

­čç║­čçŞ Charakterystyka Kraju

Stany Zjednoczone Ameryki s─ů pa┼ästwem zwi─ůzkowym w Ameryce Pn., nad O. Spokojnym, O. Atlantyckim, Zat. Meksyka┼äsk─ů oraz morzami: Beringa (O. Spokojny), Beauforta i Czukockim (M. Arktyczne). Zajmuje ┼Ťrodkow─ů i p├│┼énocno ÔÇô zachodni─ů cz─Ö┼Ť─ç kontynentu. W cz─Ö┼Ťci ┼Ťrodkowej jest po┼éo┼╝onych 48 stan├│w (zwanych kontynentalnymi), a na p├│┼énocnym ÔÇô zachodzie stan Alaska (oddzielony od pozosta┼éych stan├│w terytorium Kanady). Na archipelagu Hawaj├│w na O. Spokojnym znajduje si─Ö stan Hawaje.. Powierzchnia l─ůdowa 9,2 mln km2 (z wodami wewn─Ötrznymi ÔÇô 9,4 mln km2, terytorialnymi ÔÇô 9,8 mln km2). Pa┼ästwo sk┼éada si─Ö z 50 autonomicznych stan├│w i sto┼éecznego Dystryktu Kolumbii.

Statua Swobody Wolno┼Ťci XMC

Stany Zjednoczone granicz─ů z Kanad─ů i Meksykiem; granica z Kanad─ů biegnie wzd┼éu┼╝ 49oN, a nast─Öpnie poprzez Wielkie Jeziora i rzek─ů ┼Üw. Wawrzy┼äca, stanu Alaska wzd┼éu┼╝ 1 40oW; granic─Ö z Meksykiem stanowi na znacznej d┼éugo┼Ťci rzeka Rio Granda; od Federacji Rosyjskiej S.Z. oddziela Cie┼Ťnina Beringa (szer. 35?86 km). ┼ü─ůczna d┼éugo┼Ť─ç granic l─ůdowych wynosi ponad 12 tys. km, morska ok. 20 tys. km. Pod administracj─ů S.Z. znajduj─ů si─Ö wyspy: Wyspy Dziewicze S.Z. na M. Karaibskim, Guam, Mariany Pn., Midway, Samoa Ameryka┼äskie i Wake na 0. Spokojnym. Pa┼ästwami stowarzyszonymi ze Stanami Zjednoczonymi s─ů: Portoryko, Federacja Mikronezji, Wyspy Marshalla.USA s─ů trzecim pod wzgl─Ödem liczby ludno┼Ťci, po Chinach i Indiach krajem ┼Ťwiata. Zamieszkuj─ů go Amerykanie urodzeni w USA, g┼é├│wnie potomkowie imigrant├│w z r├│┼╝nych kraj├│w ┼Ťwiata. Amerykanie urodzeni poza granicami S.Z. stanowi─ů 1,3% ludno┼Ťci, a wsp├│┼écze┼Ťni migranci 7,9% og├│┼éu mieszka┼äc├│w.

Imigranci w pocz─ůtkowym okresie kolonizacji pocho┬şdzili g┼é├│wnie z W Brytanii, Holandii oraz Hiszpanii, w p├│┼║niejszym z Niemiec i kraj├│w skandynawskich i ko┼äcu XIX w. r├│wnie┼╝ z po┼éudniowej i wschodniej Eu┬şropy (w tym z ziem polskich). Najwi─Öksze na┬şsilenie imigracji wyst─ůpi┼éo w drugiej po┼éowie XIX w. i pocz─ůtku XX w, kiedy do Stan├│w Zjednoczonych przybywa┼éo od kilkuset tys. do 1 mln os├│b rocznie. Wprowadzone 1921 ustawy imigracyjne ogra┬şniczy┼éy nap┼éyw cudzoziemc├│w do ok 150 tys. os├│b roczni. Szacuje si─Ö, ┼╝e nielegalnie przekracza granic─Ö S Z. do 1 mln os├│b rocznie, najwi─Öcej z Meksyku. Imigracja wp┼éyn─Ö┼éa na bardzo szybki wzrost liczby ludno┼Ťci; w okresie od 1790 (pierwszy spis powszechny) do 2008 liczba ludno┼Ťci wzros┼éa prawie 73 razy, z 3,9 mln do 288 mln.

Konsekwencj─ů imigracji jest r├│wnie┼╝ du┼╝e zr├│┼╝nicowanie rasowe i etniczne spo┼ée┬şcze┼ästwa ameryka┼äskiego. Ludno┼Ť─ç bia┼éa (pochodzenia europejskiego) stanowi ok. 83,5% og├│┼éu mieszka┼äc├│w, czarna (potomkowie niewolnik├│w oraz p├│┼║niejsi imigranci z Antyli, g┼é. z Haiti) ÔÇô 12,4% (ponad 30 mln), latynoameryka┼äska (r├│┼╝┬şnych ras) ÔÇô 9,5%, pochodzenia azjatyckiego, w tym mieszka┼äcy Hawaj├│w 33% (1992). Liczb─Ö ludno┼Ťci autochtonicznej Indian oraz Eskimos├│w i Aleut├│w zamieszkuj─ůcych Alask─Ö ocenia si─Ö na ok. 2,2 mln

Struktur─Ö wiekow─ů ludno┼Ťci Stan├│w Zjednoczonych do ok. p├│┼é. XX w. cechowa┼éa przewaga rocznik├│w m┼éo┬şdych, wyst─Öpowa┼éa r├│wnie┼╝ wi─Öksza liczba m─Ö┼╝czyzn ni┼╝ kobiet; 1910 na 100 kobiet przypada┼éo 106 m─Ö┼╝czyzn, w latach 40. -101 m─Ö┼╝czyzn. Malej─ůcy przyrost naturalny (w latach 60 ok. 10%o rocznie 80. ok. 7%o, 1993 6,8%o), wyd┼éu┼╝aj─ůcy si─Ö czas ┼╝ycia (m─Ö┼╝czy┼║ni 72 lata, kobiety 79 lat) wp┼éywaj─ů na proces starzenia si─Ö spo┬ş┼éecze┼ästwa. W 1993 poni┼╝ej 14 lat ma┼éo 22% ludno┼Ťci, od 15 do 64 lat 65,3%, ponad 64 lata 12,7%. Zmieni┼éa si─Ö stru┬şktura p┼éci: na 100 m─Ö┼╝czyzn przypada 105 kobiet. Struktura wiekowa i p┼éci s─ů zr├│┼╝nico┬şwane etnicznie i regionalnie. Stany Zjednoczone s─ů krajem o ma┼éej ┼Ťredniej g─Östo┼Ťci zaludnie┬şnia 27 mieszk. na km2 (1993).

Rozmiesz┬şczenie ludno┼Ťci jest bardzo nier├│wnomierne. Na wsch├│d od Missisipi, na obszarze stanowi─ůcym ok. 26% powierzchni kraju, mieszka ok. 60% lud┬şno┼Ťci. Najg─Ö┼Ťciej s─ů zaludnione wybrze┼╝a pn.┬ş-wsch., a zw┼éaszcza stany: Neta Jersey (391 mieszk. na km2), Rhode lsland (319 mieszk. na km2) Massachusetts, Nowy Jork oraz Con┬şnecticut i Maryland, ponadto rejon Wielkich Jezior, dolina Missisipi wybrze┼╝e Kalifornii, Floryda, pd-wsch. Teksas oraz Hataaje (g┼é. wyspa Oahu). Najrzadziej zaludnione obszary to: Alaska (0,4 mieszk. na km2), stany po┬ş┼éo┼╝one w Kordylierach: Montana (2 mieszk. na km2), Wyoming (ok. 2 mieszk. na km2) i Nevada, a tak┼╝e pn. stany prerii: Dakota Pn. i Pd.. Na g─Östo┼Ť─ç zaludnienia po┬şszczeg├│lnych stan├│w maj─ů wp┼éyw migracje wewn─Ötrzne.

Stany Zjednoczone s─ů krajem o wysokim stopniu urbanizacji. Do lat 20-tych utrzymywa┼éa si─Ö przewaga ludno┼Ťci wiejskiej. Industrializacja oraz mechanizacja rol┬şnictwa spowodowa┼éa masow─ů migracj─Ö ze wsi do miast i bardzo szybki wzrost ludno┼Ťci miejskiej: 64% 1950, 73,6% 1970, 75,2% 1992. Najwy┼╝szy stopie┼ä urbanizacji maj─ů: Dystrykt Kolumbii (100% ludno┼Ťci miejskiej), Kalifornia (93%), Rhode lslanid, Nowy Jork i Connecticut. Znacznie ni┼╝szy od ┼Ťredniej krajo┬şwej ? Stany rolnicze prerii (Dakota Pn. i Pd., Nebraska) i stany pd. (Alabama, Missisipi), gdzie w miastach mieszka 50/60% og├│┼éu lud┬şno┼Ťci. Ponad 75% ludno┼Ťci miejskiej skupia si─Ö w wielkich aglomeracjach, zwanych. regionami metropolitalnymi. W 1993 w USA by┼éo 40 region├│w metropolitalnych o liczbie ludno┼Ťci powy┼╝ej 1 mln i tylko 9 miast milionowych (granice administracyjne miast od lat nie ulegaj─ů zmia┬şnie): Nowy Jork (7,3 mln mieszk.), Los An┬şgeles (3,5 mln) Chicago (2,8 mln), Houston (1,7 mln), Filadelfia (1,6 mln) oraz San Die┬şgo, Detroit, Dallas i Phoenix (po ok. 1 mln).

Najwi─Ökszym zespo┼éem miejskim jest Nowy Jork (ok. 8,6 mln rnieszk.), wraz z przyleg┼éy┬şmi zespo┼éami miejskimi tworzy region metropolitalny: Nowy Jork/Northern Neta Jersey Long Island, w kt├│rym mieszka ponad 19 mln os├│b. Post─Öpuj─ůcy od lat 50-tych proces dekon┬şcentracji du┼╝ych miast (spadek zaludnienia w centrum, a jej wzrost na peryferiach) spowo┬şdowa┼é rozrost terytorialny miast, zw┼éaszcza strefy peryferyjnej (suburbi├│w), charakteryzuj─ůcej si─Ö nisk─ů, przewa┼╝nie jednorodzinn─ů zabudow─ů; wyludniaj─ůce si─Ö centralne dzielnice Nowego Jor┬şku, Chicago, Detroit, Filadelfii, Pittsburgha, Wa┬şszyngtonu i innych pe┼éni─ů funkcje administracyjne i handlowo┬ş-us┼éugowe, a opuszczone stare dzielnice miesz┬şkaniowe s─ů zajmowane przez niezamo┼╝n─ů lud┬şno┼Ť─ç murzy┼äsk─ů i imigrant├│w. W wyniku roz┬şwoju przestrzennego miast wykszta┼éci┼éy si─Ö wielkie regiony metropolitarne, w kt├│rych stre┬şfy podmiejskie poszczeg├│lnych miast i zespo┬ş┼é├│w miejskich ┼é─ůcz─ů si─Ö ze sob─ů. Na wybrze┼╝u atlantyckim powsta┼é zurbanizowany pas, zwany.

Megalopolis, ci─ůgn─ůcy si─Ö na d┼é. ok. 800 km od Bostonu przez Providence, Nowy Jork, Fi┬şladelfi─Ö, Baltimore do Waszyngtonu i zamiesz┬şkany przez ok. 50 mln ludzi. Podobny region tworzy si─Ö w Kalifornii (San Francisco/Los Angeles/San Diego) ta rejonie Wielkich Jezior (Chicago/Pitssoungh) na Florydzie (Miami Jacksonyille). W latach 80-tych najszybciej rozwija┼éy si─Ö miasta i zespo┼éy miejskie w stanach po┼éudniowych., a zw┼éaszcza Phoenix (wzrost liczby ludno┼Ťci o 30%), Dallas/Fort Worth i Atlanta. W atra┬şkcyjnych pod wzgl─Ödem klimatycznym, regionach Flo┬şrydy, Arizony i Kalifornii powsta┼éy miasta zamieszkane prawie wy┼é─ůcznie przez rencist├│w i emeryt├│w.

Struktura zatrudnienia ludno┼Ťci USA jest typo┬şwa dla kraj├│w wysoko rozwini─Ötych; powoli zwi─Öksza si─Ö liczba ludno┼Ťci zawodowo czyn┬şnej zatrudnionej ta us┼éugach g┼é├│wnie w handlu, finansach, ubezpieczeniach i administracji (1980 66,2%, 1993 72,9%), maleje w przemy┼Ťle i budownictwie (1980 30,9%, 1993 24,4%) oraz w rolnictwie, le┼Ťnictwie i rybo┼é├│wstwie (odpowiednio 29% i 2,7%). Recesja gospodarcza spowodowa┼éa wzrost poziomu bezrobocia z 5,2% zawodowo czyn┬şnych (1989) do 6,7% (8,7 mln os├│b, 1993). Poziom ┼╝ycia spo┼éecze┼ästwa jest zr├│┼╝nicowany regionalnie i etnicznie. ┼Üredni roczny doch├│d osobisty wynosi 18 2 tys. dol., najwy┼╝szy w Connecticut (ok. 24 tys.), Neta Jersey (ok. 23 tys.), Dystrykcie Kolumbii, Massachussetts i na Alasce najni┼╝szy ta Missisipi (11 tys.), Utah, Wirginii Zach. Arkansas i Luizjanie; 1992 dochody poni┼╝ej granicy ub├│┬şstwa (ok. 3,5 tys. dol. rocznie na cz┼éonka rodziny) mia┼éo ponad 14% ludno┼Ťci, ta tym najwi─Öcej Murzyn├│w i Latynos├│w.


.:: Menu ::.