*** Time ***
USA mini FLAG
New York

 

­čç║­čçŞ United State of America, Bo┼╝e Pob┼éogos┼éaw Ameryk─Ö :-)

.:: Translate ::.

ArabicChinese (Simplified)DanishDutchEnglishFrenchGermanGreekHebrewItalianJapaneseKoreanLithuanianNorwegianPolishPortugueseRussianSpanishSwedishTurkish

­čç║­čçŞ Charakterystyka Kraju

Stany Zjednoczone Ameryki s─ů pa┼ästwem zwi─ůzkowym w Ameryce Pn., nad O. Spokojnym, O. Atlantyckim, Zat. Meksyka┼äsk─ů oraz morzami: Beringa (O. Spokojny), Beauforta i Czukockim (M. Arktyczne). Zajmuje ┼Ťrodkow─ů i p├│┼énocno ÔÇô zachodni─ů cz─Ö┼Ť─ç kontynentu. W cz─Ö┼Ťci ┼Ťrodkowej jest po┼éo┼╝onych 48 stan├│w (zwanych kontynentalnymi), a na p├│┼énocnym ÔÇô zachodzie stan Alaska (oddzielony od pozosta┼éych stan├│w terytorium Kanady). Na archipelagu Hawaj├│w na O. Spokojnym znajduje si─Ö stan Hawaje.. Powierzchnia l─ůdowa 9,2 mln km2 (z wodami wewn─Ötrznymi ÔÇô 9,4 mln km2, terytorialnymi ÔÇô 9,8 mln km2). Pa┼ästwo sk┼éada si─Ö z 50 autonomicznych stan├│w i sto┼éecznego Dystryktu Kolumbii.

Statua Swobody Wolno┼Ťci XMC

Stany Zjednoczone granicz─ů z Kanad─ů i Meksykiem; granica z Kanad─ů biegnie wzd┼éu┼╝ 49oN, a nast─Öpnie poprzez Wielkie Jeziora i rzek─ů ┼Üw. Wawrzy┼äca, stanu Alaska wzd┼éu┼╝ 1 40oW; granic─Ö z Meksykiem stanowi na znacznej d┼éugo┼Ťci rzeka Rio Granda; od Federacji Rosyjskiej S.Z. oddziela Cie┼Ťnina Beringa (szer. 35?86 km). ┼ü─ůczna d┼éugo┼Ť─ç granic l─ůdowych wynosi ponad 12 tys. km, morska ok. 20 tys. km. Pod administracj─ů S.Z. znajduj─ů si─Ö wyspy: Wyspy Dziewicze S.Z. na M. Karaibskim, Guam, Mariany Pn., Midway, Samoa Ameryka┼äskie i Wake na 0. Spokojnym. Pa┼ästwami stowarzyszonymi ze Stanami Zjednoczonymi s─ů: Portoryko, Federacja Mikronezji, Wyspy Marshalla.USA s─ů trzecim pod wzgl─Ödem liczby ludno┼Ťci, po Chinach i Indiach krajem ┼Ťwiata. Zamieszkuj─ů go Amerykanie urodzeni w USA, g┼é├│wnie potomkowie imigrant├│w z r├│┼╝nych kraj├│w ┼Ťwiata. Amerykanie urodzeni poza granicami S.Z. stanowi─ů 1,3% ludno┼Ťci, a wsp├│┼écze┼Ťni migranci 7,9% og├│┼éu mieszka┼äc├│w.

Imigranci w pocz─ůtkowym okresie kolonizacji pocho┬şdzili g┼é├│wnie z W Brytanii, Holandii oraz Hiszpanii, w p├│┼║niejszym z Niemiec i kraj├│w skandynawskich i ko┼äcu XIX w. r├│wnie┼╝ z po┼éudniowej i wschodniej Eu┬şropy (w tym z ziem polskich). Najwi─Öksze na┬şsilenie imigracji wyst─ůpi┼éo w drugiej po┼éowie XIX w. i pocz─ůtku XX w, kiedy do Stan├│w Zjednoczonych przybywa┼éo od kilkuset tys. do 1 mln os├│b rocznie. Wprowadzone 1921 ustawy imigracyjne ogra┬şniczy┼éy nap┼éyw cudzoziemc├│w do ok 150 tys. os├│b roczni. Szacuje si─Ö, ┼╝e nielegalnie przekracza granic─Ö S Z. do 1 mln os├│b rocznie, najwi─Öcej z Meksyku. Imigracja wp┼éyn─Ö┼éa na bardzo szybki wzrost liczby ludno┼Ťci; w okresie od 1790 (pierwszy spis powszechny) do 2008 liczba ludno┼Ťci wzros┼éa prawie 73 razy, z 3,9 mln do 288 mln.

Konsekwencj─ů imigracji jest r├│wnie┼╝ du┼╝e zr├│┼╝nicowanie rasowe i etniczne spo┼ée┬şcze┼ästwa ameryka┼äskiego. Ludno┼Ť─ç bia┼éa (pochodzenia europejskiego) stanowi ok. 83,5% og├│┼éu mieszka┼äc├│w, czarna (potomkowie niewolnik├│w oraz p├│┼║niejsi imigranci z Antyli, g┼é. z Haiti) ÔÇô 12,4% (ponad 30 mln), latynoameryka┼äska (r├│┼╝┬şnych ras) ÔÇô 9,5%, pochodzenia azjatyckiego, w tym mieszka┼äcy Hawaj├│w 33% (1992). Liczb─Ö ludno┼Ťci autochtonicznej Indian oraz Eskimos├│w i Aleut├│w zamieszkuj─ůcych Alask─Ö ocenia si─Ö na ok. 2,2 mln

Struktur─Ö wiekow─ů ludno┼Ťci Stan├│w Zjednoczonych do ok. p├│┼é. XX w. cechowa┼éa przewaga rocznik├│w m┼éo┬şdych, wyst─Öpowa┼éa r├│wnie┼╝ wi─Öksza liczba m─Ö┼╝czyzn ni┼╝ kobiet; 1910 na 100 kobiet przypada┼éo 106 m─Ö┼╝czyzn, w latach 40. -101 m─Ö┼╝czyzn. Malej─ůcy przyrost naturalny (w latach 60 ok. 10%o rocznie 80. ok. 7%o, 1993 6,8%o), wyd┼éu┼╝aj─ůcy si─Ö czas ┼╝ycia (m─Ö┼╝czy┼║ni 72 lata, kobiety 79 lat) wp┼éywaj─ů na proces starzenia si─Ö spo┬ş┼éecze┼ästwa. W 1993 poni┼╝ej 14 lat ma┼éo 22% ludno┼Ťci, od 15 do 64 lat 65,3%, ponad 64 lata 12,7%. Zmieni┼éa si─Ö stru┬şktura p┼éci: na 100 m─Ö┼╝czyzn przypada 105 kobiet. Struktura wiekowa i p┼éci s─ů zr├│┼╝nico┬şwane etnicznie i regionalnie. Stany Zjednoczone s─ů krajem o ma┼éej ┼Ťredniej g─Östo┼Ťci zaludnie┬şnia 27 mieszk. na km2 (1993).

Rozmiesz┬şczenie ludno┼Ťci jest bardzo nier├│wnomierne. Na wsch├│d od Missisipi, na obszarze stanowi─ůcym ok. 26% powierzchni kraju, mieszka ok. 60% lud┬şno┼Ťci. Najg─Ö┼Ťciej s─ů zaludnione wybrze┼╝a pn.┬ş-wsch., a zw┼éaszcza stany: Neta Jersey (391 mieszk. na km2), Rhode lsland (319 mieszk. na km2) Massachusetts, Nowy Jork oraz Con┬şnecticut i Maryland, ponadto rejon Wielkich Jezior, dolina Missisipi wybrze┼╝e Kalifornii, Floryda, pd-wsch. Teksas oraz Hataaje (g┼é. wyspa Oahu). Najrzadziej zaludnione obszary to: Alaska (0,4 mieszk. na km2), stany po┬ş┼éo┼╝one w Kordylierach: Montana (2 mieszk. na km2), Wyoming (ok. 2 mieszk. na km2) i Nevada, a tak┼╝e pn. stany prerii: Dakota Pn. i Pd.. Na g─Östo┼Ť─ç zaludnienia po┬şszczeg├│lnych stan├│w maj─ů wp┼éyw migracje wewn─Ötrzne.

Stany Zjednoczone s─ů krajem o wysokim stopniu urbanizacji. Do lat 20-tych utrzymywa┼éa si─Ö przewaga ludno┼Ťci wiejskiej. Industrializacja oraz mechanizacja rol┬şnictwa spowodowa┼éa masow─ů migracj─Ö ze wsi do miast i bardzo szybki wzrost ludno┼Ťci miejskiej: 64% 1950, 73,6% 1970, 75,2% 1992. Najwy┼╝szy stopie┼ä urbanizacji maj─ů: Dystrykt Kolumbii (100% ludno┼Ťci miejskiej), Kalifornia (93%), Rhode lslanid, Nowy Jork i Connecticut. Znacznie ni┼╝szy od ┼Ťredniej krajo┬şwej ? Stany rolnicze prerii (Dakota Pn. i Pd., Nebraska) i stany pd. (Alabama, Missisipi), gdzie w miastach mieszka 50/60% og├│┼éu lud┬şno┼Ťci. Ponad 75% ludno┼Ťci miejskiej skupia si─Ö w wielkich aglomeracjach, zwanych. regionami metropolitalnymi. W 1993 w USA by┼éo 40 region├│w metropolitalnych o liczbie ludno┼Ťci powy┼╝ej 1 mln i tylko 9 miast milionowych (granice administracyjne miast od lat nie ulegaj─ů zmia┬şnie): Nowy Jork (7,3 mln mieszk.), Los An┬şgeles (3,5 mln) Chicago (2,8 mln), Houston (1,7 mln), Filadelfia (1,6 mln) oraz San Die┬şgo, Detroit, Dallas i Phoenix (po ok. 1 mln).

Najwi─Ökszym zespo┼éem miejskim jest Nowy Jork (ok. 8,6 mln rnieszk.), wraz z przyleg┼éy┬şmi zespo┼éami miejskimi tworzy region metropolitalny: Nowy Jork/Northern Neta Jersey Long Island, w kt├│rym mieszka ponad 19 mln os├│b. Post─Öpuj─ůcy od lat 50-tych proces dekon┬şcentracji du┼╝ych miast (spadek zaludnienia w centrum, a jej wzrost na peryferiach) spowo┬şdowa┼é rozrost terytorialny miast, zw┼éaszcza strefy peryferyjnej (suburbi├│w), charakteryzuj─ůcej si─Ö nisk─ů, przewa┼╝nie jednorodzinn─ů zabudow─ů; wyludniaj─ůce si─Ö centralne dzielnice Nowego Jor┬şku, Chicago, Detroit, Filadelfii, Pittsburgha, Wa┬şszyngtonu i innych pe┼éni─ů funkcje administracyjne i handlowo┬ş-us┼éugowe, a opuszczone stare dzielnice miesz┬şkaniowe s─ů zajmowane przez niezamo┼╝n─ů lud┬şno┼Ť─ç murzy┼äsk─ů i imigrant├│w. W wyniku roz┬şwoju przestrzennego miast wykszta┼éci┼éy si─Ö wielkie regiony metropolitarne, w kt├│rych stre┬şfy podmiejskie poszczeg├│lnych miast i zespo┬ş┼é├│w miejskich ┼é─ůcz─ů si─Ö ze sob─ů. Na wybrze┼╝u atlantyckim powsta┼é zurbanizowany pas, zwany.

Megalopolis, ci─ůgn─ůcy si─Ö na d┼é. ok. 800 km od Bostonu przez Providence, Nowy Jork, Fi┬şladelfi─Ö, Baltimore do Waszyngtonu i zamiesz┬şkany przez ok. 50 mln ludzi. Podobny region tworzy si─Ö w Kalifornii (San Francisco/Los Angeles/San Diego) ta rejonie Wielkich Jezior (Chicago/Pitssoungh) na Florydzie (Miami Jacksonyille). W latach 80-tych najszybciej rozwija┼éy si─Ö miasta i zespo┼éy miejskie w stanach po┼éudniowych., a zw┼éaszcza Phoenix (wzrost liczby ludno┼Ťci o 30%), Dallas/Fort Worth i Atlanta. W atra┬şkcyjnych pod wzgl─Ödem klimatycznym, regionach Flo┬şrydy, Arizony i Kalifornii powsta┼éy miasta zamieszkane prawie wy┼é─ůcznie przez rencist├│w i emeryt├│w.

Struktura zatrudnienia ludno┼Ťci USA jest typo┬şwa dla kraj├│w wysoko rozwini─Ötych; powoli zwi─Öksza si─Ö liczba ludno┼Ťci zawodowo czyn┬şnej zatrudnionej ta us┼éugach g┼é├│wnie w handlu, finansach, ubezpieczeniach i administracji (1980 66,2%, 1993 72,9%), maleje w przemy┼Ťle i budownictwie (1980 30,9%, 1993 24,4%) oraz w rolnictwie, le┼Ťnictwie i rybo┼é├│wstwie (odpowiednio 29% i 2,7%). Recesja gospodarcza spowodowa┼éa wzrost poziomu bezrobocia z 5,2% zawodowo czyn┬şnych (1989) do 6,7% (8,7 mln os├│b, 1993). Poziom ┼╝ycia spo┼éecze┼ästwa jest zr├│┼╝nicowany regionalnie i etnicznie. ┼Üredni roczny doch├│d osobisty wynosi 18 2 tys. dol., najwy┼╝szy w Connecticut (ok. 24 tys.), Neta Jersey (ok. 23 tys.), Dystrykcie Kolumbii, Massachussetts i na Alasce najni┼╝szy ta Missisipi (11 tys.), Utah, Wirginii Zach. Arkansas i Luizjanie; 1992 dochody poni┼╝ej granicy ub├│┬şstwa (ok. 3,5 tys. dol. rocznie na cz┼éonka rodziny) mia┼éo ponad 14% ludno┼Ťci, ta tym najwi─Öcej Murzyn├│w i Latynos├│w.


.:: Menu ::.