• Loading...


    Loading...

    Login






    Register





    A password will be mailed to you.

    Retrieve password





    A confirmation mail will be sent to your e-mail address.
  • » Zasada Podzia┼éu W┼éadzy USA

    Zasada ta ma kluczowe znaczenie dla ustroju pa┼ästwowego Stan├│w Zjednoczonych. Jej podstawy doktrynalne stworzy┼é J. Locke w pracy Dwa traktaty o rz─ůdzie oraz Ch. De Montesquieu- O duchu praw, a udanego jej rozwini─Öcia dokonali tw├│rcy konstytucji i praktyka polityczna, pozwalaj─ůca w du┼╝ym stopniu zrealizowa─ç cel koncepcji podzia┼éu w┼éadz-unikni─Öcie tyranii kt├│regokolwiek z organ├│w pa┼ästwowych, a tym samym zachowanie wolno┼Ťci osobistej i politycznej obywateli. Zasada podzia┼éu w┼éadz zak┼éada, i┼╝:

    1) aparat pa┼ästwowy realizuje trzy odr─Öbne funkcje: ustawodawcz─ů, wykonawcz─ů i s─ůdow─ů;

    2) ka┼╝dej z nich powinna odpowiada─ç aktywno┼Ť─ç odr─Öbnego organu pa┼ästwowego-winna istnie─ç zasada niepo┼é─ůczalno┼Ťci funkcji i stanowisk;

    3) powinien istnie─ç system hamulc├│w i r├│wnowa┼╝enie si─Ö poszczeg├│lnych organ├│w pa┼ästwa (checks and balances), uniemo┼╝liwiaj─ůcy dominacj─Ö kt├│rego┼Ť z nich nad pozosta┼éymi.

    Aby uruchomi─ç system r├│wnowa┼╝enia si─Ö w┼éadz, tw├│rcy konstytucji poddali je r├│┼╝nym wp┼éywom, tak ┼╝eby prezydent, cz┼éonkowie Kongresu i s─Ödziowie nie byli zawi┼Ťli ani jedni od drugich, ani od tego samego elektoratu. Prezydent mia┼é by─ç wybierany przez zgromadzenie elektor├│w, senatorowie przez legislatury stanowe, cz┼éonkowie Izby Reprezentant├│w w g┼éosowaniu powszechnym, s─Ödziowie powo┼éywani za zgod─ů Senatu przez prezydenta. Ponadto r├│┼╝ne s─ů okresy kadencji cz┼éonk├│w Senatu, Izby Reprezentant├│w, prezydenta; s─Ödziowie powo┼éywani s─ů do┼╝ywotnio. Ka┼╝da w┼éadza rz─ůdu centralnego posiada okre┼Ťlone uprawnienia w wykonywaniu funkcji przez inn─ů w┼éadz─Ö. To co jest bowiem konieczne do sprawnego dzia┼éania pa┼ästwa, to nie ca┼ékowita niezale┼╝no┼Ť─ç i zupe┼éna wy┼é─ůczno┼Ť─ç funkcji, ale wsp├│┼ézale┼╝no┼Ť─ç; st─ůd wybitny badacz R. Neustad trafnie okre┼Ťla ameryka┼äski system rz─ůd├│w jako system oddzielonych instytucji wsp├│┼éuczestnicz─ůcych w wykonywaniu funkcji pa┼ästwowych czy te┼╝ inaczej-wp┼éywaj─ůcych na realizacj─Ö funkcji pa┼ästwowych (separated institutions sharing powers).

    (more…)

    » W┼éadza S─ůdownicza

    W normowaniu organizacji s─ůdownictwa federalnego konstytucja jest nader lakoniczna. Jedynie federalny S─ůd Najwy┼╝szy powo┼éany zosta┼é bezpo┼Ťrednio na mocy jej postanowie┼ä; do tworzenia ni┼╝szych s─ůd├│w upowa┼╝niony zosta┼é Kongres, kt├│ry czyni to drog─ů ustawodawstwa. Jurysdykcja s─ůd├│w federalnych okre┼Ťlona jest przede wszystkim konstytucyjnie i ustawowo. Podlegaj─ů jej wszystkie sprawy wynikaj─ůce z konstytucji, ustaw federalnych i traktat├│w, spory, kt├│rych stron─ů s─ů Stany Zjednoczone, spory mi─Ödzy stanami, spory mi─Ödzy mieszka┼äcami r├│┼╝nych stan├│w, mi─Ödzy stanami a obywatelami innego stanu itp. S─Ödziowie s─ů niezawi┼Ťli. Gwarancj─ů tego jest bezterminowy okres pe┼énienia funkcji s─Ödziowskiej (nawet do┼╝ywotnio), a mo┼╝liwo┼Ť─ç usuni─Öcia s─Ödziego za istotne przewinienia mo┼╝e nast─ůpi─ç tylko w drodze os─ůdzenia o skazania przez Kongres (impeachment). Niezawis┼éo┼Ť─ç s─ůd├│w nie oznacza jednak ich ca┼ékowitej niezale┼╝no┼Ťci od pozosta┼éych centralnych organ├│w pa┼ästwowych. Kongres dysponuje prawem tworzenia s─ůd├│w, okre┼Ťlania ich w┼éa┼Ťciwo┼Ťci i organizacji (np. sk┼éadu SN), wynagrodzenia s─Ödzi├│w. Ustawodawstwo mo┼╝e wi─Öc zaw─Özi─ç zakres s─ůdowej interpretacji, a przez zmian─Ö konstytucji mo┼╝na nawet obali─ç dotychczasowe orzecznictwo SN. Prezydent za┼Ť dysponuje, przy udziale Senatu, prawem mianowania s─Ödzi├│w federalnych w przypadku opr├│┼╝nienia stanowiska przez ┼Ťmier─ç lub rezygnacj─Ö s─Ödziego. Pozwala to prezydentowi na powo┼éywanie s─Ödzi├│w generalnie podzielaj─ůcych jego pogl─ůdy polityczne, co oczywi┼Ťcie nie oznacza, by czuli si─Ö oni zwi─ůzani opiniami prezydenta w rozstrzyganiu konkretnych spraw. System s─ůd├│w federalnych jest tr├│jstopniowy. Sk┼éadaj─ů si─Ö na┼ä: *s─ůdy dystryktowe (w liczbie 94), rozstrzygaj─ůce jako s─ůdy pierwszej instancji spory cywilne i karne przy udziale s─Ödziego zawodowego i ┼éawy przysi─Ög┼éych; *s─ůdy apelacyjne (jest ich 13), dzia┼éaj─ůce jako s─ůdy odwo┼éawcze od wyrok├│w s─ůd├│w dystryktowych, oraz *dziewi─Öcioosobowy S─ůd Najwy┼╝szy, kt├│ry jest ostateczn─ů instancj─ů odwo┼éawcz─ů, posiadaj─ůcy w odniesieniu do niekt├│rych spraw tak┼╝e uprawnienia pierwszej instancji i feruj─ůcy w tych kwestiach ostateczny wyrok, np. w sporach mi─Ödzy federacj─ů a stanem. Specyfik─ů drogi instancyjnej na szczeblu federalnym jest przede wszystkim to, i┼╝ S─ůd Najwy┼╝szy ma du┼╝─ů swobod─Ö w doborze odwo┼éa┼ä przyj─Ötych do rozpoznania. Wybiera on, poza ┼Ťci┼Ťle okre┼Ťlonymi wyj─ůtkami gdy nie mo┼╝e odm├│wi─ç rozpatrzenia odwo┼éania, tylko te sprawy, kt├│re jego zdaniem dotycz─ů ?istotnego problemu federalnego?, a wi─Öc odnosz─ů si─Ö do spraw ustrojowych. Jak s┼éusznie twierdzi W. Szyszkowski, SN dzia┼éa tu przede wszystkim jako organ polityczny- dokonuj─ůcy wyk┼éadni konstytucji i zwi─ůzanych z ni─ů ustaw, a nie tylko jako organ wymiaru sprawiedliwo┼Ťci. W ameryka┼äskim systemie podzia┼éu w┼éadz i przy uwzgl─Ödnieniu istotnej roli prawa precedensowego w systemie prawa rola sad├│w, w szczeg├│lno┼Ťci S─ůdu Najwy┼╝szego, dalece wykracza poza pozycj─Ö s─ůd├│w znan─ů na gruncie kontynentu europejskiego, gdzie s─ůdy powszechne, sprawuj─ůc wymiar sprawiedliwo┼Ťci, rozpatruj─ů i rozstrzygaj─ů spory cywilne i karne na podstawie obowi─ůzuj─ůcych akt├│w prawnych. O miejscu w┼éadzy s─ůdowniczej w USA, plasuj─ůcej si─Ö na r├│wni z pozosta┼éymi organami pa┼ästwowymi, decyduj─ů jej funkcje. Jest ich trzy: *funkcja kreacyjna, *funkcja interpretacyjna, *funkcja ustrojodawcza; Dwie pierwsze s─ů ┼Ťci┼Ťle zwi─ůzane z wa┼╝nym miejscem prawa precedensowego w ameryka┼äskim systemie ┼║r├│de┼é prawa. S─ůdy, tworz─ůc i pos┼éuguj─ůc si─Ö precedensami, kreuj─ů obowi─ůzuj─ůce normy prawne, kt├│re uzupe┼éniaj─ů porz─ůdek ustawowy. Interpretuj─ůc za┼Ť akty Kongresu i w┼éadzy wykonawczej, s─Ödziowie czyni─ů to najcz─Ö┼Ťciej przy uwzgl─Ödnieniu regu┼é prawa precedensowego, w efekcie czego w znacznym stopniu okre┼Ťlaj─ů tre┼Ť─ç stosowanych i podlegaj─ůcych wyk┼éadni ustaw. Funkcja ustrojodawcza wyp┼éywa z prawa wszystkich s─ůd├│w powszechnych do badania konstytucji i legalno┼Ťci akt├│w prawnych.

    (more…)

    » Konstytucja USA

    Do sukcesu i trwa┼éo┼Ťci konstytucji przyczyni┼é si─Ö wysoki poziom intelektualny i do┼Ťwiadczenie polityczne jej tw├│rc├│w. W┼Ťr├│d nich znalaz┼éo si─Ö: 43 cz┼éonk├│w II Kongresu Kontynentalnego, 7 gubernator├│w stanowych, 20 by┼éo cz┼éonkami stanowych konwencji konstytucyjnych b─ůd┼║ bra┼éo udzia┼é w redagowaniu konstytucji stanowych, 30 przez pewien czas by┼éo cz┼éonkami legislatur stanowych, wi─Ökszo┼Ť─ç z nich zna┼éa bez w─ůtpienia prace J.Locka, Montesquieu, J.Adamsa. Nie bez wp┼éywu na cz─Ö┼Ťciowo konserwatywny charakter konstytucji mia┼é sk┼éad konwencji: 10 jej cz┼éonk├│w by┼éo lud┼║mi zdecydowanie bogatymi, pozostali za┼Ť-co najmniej maj─Ötnymi.

    Tw├│rcy konstytucji dobrze wiedzieli, ┼╝e ich dzie┼éo wymaga kompromisu, aby uzyska─ç ratyfikacj─Ö stan├│w. W┼Ťr├│d wielu kompromis├│w wymieni─ç mo┼╝na przyk┼éadowo kompromis mi─Ödzy d─ů┼╝eniami du┼╝ych i ma┼éych stan├│w w odniesieniu do ich reprezentacji w Kongresie, generalny kompromis mi─Ödzy P├│┼énoc─ů a Po┼éudniem w sprawach handlowych i podatkowych, ugoda dotycz─ůca pozycji i wybor├│w prezydenta, dwuizbowo┼Ť─ç Kongresu i wiele innych szczeg├│┼éowych, tj. charakter weta prezydenta (absolutny b─ůd┼║ zawieszaj─ůcy).

    W ten sposób powstała Konstytucja USA, uchwalona w 1787 roku. Zasadniczy tekst konstytucji składa się ze wstępu i siedmiu artykułów.

    Wst─Öp nawi─ůzywa┼é do wcze┼Ťniej wyra┼╝onych zasad pa┼ästwa opartego na idei suwerenno┼Ťci ludu i pa┼ästwa liberalnego.

    Systematyka konstytucji odzwierciedla┼éa przyj─Öcie podstawowej zasady systemu rz─ůd├│w, a wi─Öc podzia┼éu w┼éadz zar├│wno w aspekcie rozdzia┼éu funkcji na szczeblu centralnym, jak i w relacji federacja-stany. W kolejno┼Ťci obrazuj─ůcej ├│wczesne ograniczone zaufanie do poszczeg├│lnych organ├│w pa┼ästwa dwa pierwsze artyku┼éy dotycz─ů w┼éadzy ustawodawczej, tzn. Kongresu, oraz w┼éadzy wykonawczej-prezydenta, a na trzecim miejscu pozycji s─ůd├│w federalnych.

    Artyku┼é IV po┼Ťwi─Öcony jest relacjom w┼éadzy federalnej i stan├│w, zapewniaj─ůc tym ostatnim szeroki zakres samodzielno┼Ťci.

    Artyku┼é V w znaczny spos├│b przyczyniaj─ůcy si─Ö do jej stabilno┼Ťci (sztywno┼Ťci) reguluje spos├│b zmiany konstytucji. Procedura ta wymaga wniosku 2/3 izb Kongresu albo zwo┼éania konwencji konstytucyjnej celem wprowadzenia poprawek do konstytucji na wniosek legislatur 2/3 stan├│w. Zmiany konstytucji wymagaj─ů akceptacji 3/4 stan├│w i nie zostaj─ů bezpo┼Ťrednio w┼é─ůczone do jej tekstu, lecz stanowi─ů jej uzupe┼énienie jako poprawki uchylaj─ůce moc odno┼Ťnych postanowie┼ä zasadniczego tekstu. O skuteczno┼Ťci proceduralnego usztywnienia konstytucji ┼Ťwiadczy fakt, ┼╝e poza pierwszymi dziesi─Öcioma poprawkami ratyfikowanymi w grudniu 1791 r. do chwili obecnej przyj─Öto zaledwie 26 poprawek nie naruszaj─ůcych g┼é├│wnych zr─Öb├│w przyj─Ötego modelu ustrojowego.

    Artyku┼é VI okre┼Ťli┼é podstawowe zr─Öby pisanych ┼║r├│de┼é prawa, zaliczaj─ůc do najwy┼╝szego prawa Unii konstytucj─Ö i zgodnie z ni─ů wydane ustawy Stan├│w Zjednoczonych oraz wszystkie traktaty zawierane z innymi pa┼ästwami. Wymienione akty prawne s─ů wi─ů┼╝─ůce dla s─Ödzi├│w ka┼╝dego stanu, nawet gdyby by┼éy sprzeczne ze stanow─ů konstytucj─ů. Kreowana w ten spos├│b zasada supremacji i hierarchii w obr─Öbie prawa krajowego sta┼éa si─Ö podstaw─ů do rych┼éego wprowadzenia(1803 r.) s─ůdowej kontroli konstytucyjno┼Ťci i legalno┼Ťci (judical review), w istotnej mierze przyczyniaj─ůc si─Ö do wzmocnienia pozycji wymiaru sprawiedliwo┼Ťci, a w szczeg├│lno┼Ťci S─ůdu Najwy┼╝szego USA-podejmuj─ůcego ostateczne decyzje w odniesieniu do uznania kontrolowanych akt├│w prawnych na obowi─ůzuj─ůce.

    Ostatni, najkr├│tszy, artyku┼é VII stwierdza┼é, i┼╝ konstytucja wchodzi w ┼╝ycie po ratyfikowaniu jej przez co najmniej 9 stan├│w, co nast─ůpi┼éo niebawem (22 czerwca 1788r.)

    ›Translator‹

    Polish flagEnglish flagGerman flagFrench flag

    :: Waluty ::

    NBP
    2017-09-21
    USD - 3,5975 PLN
    AUD - 2,8637 PLN
    NZD - 2,6363 PLN
    CAD - 2,9173 PLN
    GBP - 4,8540 PLN
    // //

    :: Search ::

    :: Meteo ::

      New York City
    • New York
    • Overcast
    • Temperature: 7°C
    • Humidity: 56.7%
    • Wind: Calm
    • Dew Point: -1°C
    • Visibility: 13km
    • Clouds: Overcast
    • Barometer: 995 hPa
    • Sunrise: 6:50 am GMT
    • Sunset: 6:57 pm GMT

    :: Topics ::