*** Time ***
USA mini FLAG
New York

.:: Translate ::.

Polish flagItalian flagKorean flagPortuguese flagEnglish flagGerman flagFrench flagSpanish flagJapanese flagArabic flagRussian flagGreek flagDutch flagBulgarian flagCzech flagCroatian flagDanish flagFinnish flagRomanian flagSwedish flagNorwegian flagHebrew flagLatvian flagSlovak flagUkrainian flagVietnamese flagGalician flagThai flagTurkish flagHungarian flagIcelandic flag

W W W. U S A . X M C .P L

­čç║­čçŞ United State of America, Bo┼╝e Pob┼éogos┼éaw Ameryk─Ö :-)

­čç║­čçŞ Dzia┼éalno┼Ť─ç Cz┼éowieka w USA

Wzrostowi udzia┼éu us┼éug towarzyszy┼é wzgl─Ödny i absolutny spadek zatrudnienia w rolnictwie. Na pocz─ůtku lat pi─Ö─çdziesi─ůtych udzia┼éy zatrud┬şnionych na stanowiskach robotniczych (blue-colour workers) oraz urz─Ödniczych (white-colour workers) w ca┼éo┼Ťci zatrudnienia by┼éy podobne. W 1993 r. udzia┼é pierwszej grupy wynosi┼é ju┼╝ tylko 25%, za┼Ť drugiej a┼╝ 57%. Wynik┼éo to ze spadku znaczenia przemys┼éu zatrudniaj─ůcego robotnik├│w na masow─ů skal─Ö, a wzrostu udzia┼éu szeroko rozumianych us┼éug. Odnotowany w tym saniym okresie wzrost aktywno┼Ťci zawodowej kobiet (odsetek zatrudnionych do liczby os├│b w wieku powy┼╝ej 16 lat) z 33% do 58% tak┼╝e w du┼╝ym stopniu zwi─ůzany jest z dynamicznym wzrostem udzia┼éu us┼éug w gospodarce.

Zr├│┼╝nicowanie form jednostek produkcyjnych jest w Stanach Zjednoczonych mniejsze ni┼╝ w wielu krajach Europy. Sektor sp├│┼édzielczy, tak istotny w szeregu kraj├│w europejskich, w Stanach Zjednoczonych niemal nie istnieje. Podstawow─ů rol─Ö odgrywaj─ů przedsi─Öbiorstwa prywatne. Uzupe┼éniane s─ů one przez organiza┬şcje nie nastawione na zysk (zwane w cz─Ö┼Ťci stan├│w non-profit, w cz─Ö┼Ťci za┼Ť non-for-profit organizations). Produkcyjny sektor publiczny obejmuj─ůcy przed┬şsi─Öbiorstwa federalne, stanowe i lokalne wytwarza jedynie oko┼éo 2% produktu narodowego.

Liczba organizacji non-profit jest bardzo du┼╝a, liczy si─Ö w milionach. Trudno jednak zna1e┼║─ç dok┼éadne dane, jako ┼╝e wiele z nich nie jest formalnie zarejest┬şrowanych. Od przedsi─Öbiorstw nastawionych na zysk r├│┼╝ni─ů si─Ö one tym, ┼╝e osi─ůgany doch├│d netto nie mo┼╝e by─ç rozdzielony mi─Ödzy w┼éa┼Ťcicieli w postaci zysku. Doch├│d taki mo┼╝e by─ç natomiast przeznaczony na inwestycje rozwojowe organizacji. Organizacje nie nastawione na zysk mo┼╝na znale┼║─ç w wielu dziedzinach. Na tej zasadzie dzia┼éaj─ů prywatne szko┼éy i ogromna wi─Ökszo┼Ť─ç prywatnych uczelni (s─ů jednak ÔÇô jakkolwiek stosunkowo nieliczne ÔÇô uczelnie b─Öd─ůce komercyjnymi firmami prywatnymi). Specyficzne instytucje finansowe unie kredytowe ÔÇô stanowi─ů rodzaj nie komercyjnych, nie nastawionych na zysk bank├│w. Na podobnych zasadach dzia┼éaj─ů niekt├│re instytucje w zakresie ubezpiecze┼ä, wiele szpitali itp.

Zwr├│ci─ç jednak nale┼╝y uwag─Ö, ┼╝e w przypadku niekt├│rych z tych organizacji wysoko┼Ť─ç wynagrodze┼ä wyp┼éacana prezesom i cz┼éonkom kierownictw sugeruje, w tej postaci nast─Öpuje rzeczywisty podzia┼é zysk├│w. Roczne place dochodz─ůce w skrajnych przypadkach do 800 tys. dolar├│w (prezydent American Heart Association) trudno jest uzna─ç za co innego, ni┼╝ ukryt─ů form─Ö wyp┼éaty zysku.

Przedsi─Öbiorstwa ameryka┼äskie wyst─Öpuj─ů w trzech formach: w┼éasno┼Ťci jednoosobowej (single proprietorship), sp├│┼éki partnerskiej (partnership) i kor┬şporacji.1 Ich ┼é─ůczna liczba wynosi oko┼éo 20 milion├│w.

W┼éa┼Ťciciele przedsi─Öbiorstw jednoosobowych, kt├│re liczbowo dominuj─ů w gospodarce ameryka┼äskiej (w 1990 r., ostatnim dla kt├│rego dost─Öpne dane, stanowi┼éy one blisko 74% og├│lnej liczby przedsi─Öbiorstw), podejmuj─ů in┬şdywidualnie wszelkie decyzje ekonomiczne oraz otrzymuj─ů zyski (lub ponosz─ů straty) zwi─ůzane z dzia┼éalno┼Ťci─ů przedsi─Öbiorstw. Do najwi─Ökszych zalet tej formy nale┼╝y prostota, swoboda kszta┼étowania w┼éasnych regu┼é w zakresie organizacji, czasu pracy itp., nieza1e┼╝no┼Ť─ç w┼éa┼Ťcicie1a od biurokratycznej hierarchii istniej─ůcej w wielkich organizacjach, mo┼╝no┼Ť─ç osobistego nadzoru funkcjonowania przed┬şsi─Öbiorstwa. Istotne wady to nieograniczona odpowiedzia1no┼Ť─ç za zad┼éu┼╝enia firmy rozci─ůgaj─ůca si─Ö tak┼╝e na maj─ůtek osobisty oraz trudno┼Ťci w zgromadzeniu odpowiednio wielkiego kapita┼éu. Jakkolwiek forma ta jest najpowszechniejsz─ů w gospodarce ameryka┼äskiej, to jej udzia┼é w ca┼éo┼Ťci przychod├│w przedsi─Öbiorstw wynosi jedynie oko┼éo 6%. Z ogromnej liczby ponad 14 mln. przedsi─Öbiorstw b─Öd─ůcych w┼éasno┼Ťci─ů jednoosobow─ů, a┼╝ po┼éowa przypada na us┼éugi, za┼Ť w us┼éugach i handlu skupionych jest a┼╝ 67,5%, ca┼ékowitej liczby takich firm. Znaczna (prawie 1,8 mm) jest tez liczba tych przedsi─Öbiorstw w budownictwie.

Sp├│┼éka partnerska to w┼éasno┼Ť─ç co najmniej dwu os├│b. Pozosta┼ée cechy, zar├│wno zalety jak i wady, s─ů podobne jak dla przedsi─Öbiorstw b─Öd─ůcych w┼éasno┼Ťci─ů jednoosobow─ů. Oczywi┼Ťcie istotn─ů r├│┼╝nic─Ö stanowi zwielokrotnienie ┼║r├│de┼é kapita┼éu, co owocuje mo┼╝no┼Ťci─ů utworzenia przedsi─Öbiorstw o znacznie wi─Ökszej skali dzia┼éania. Sp├│┼éki partnerskie mo┼╝na wi─Öc znale┼║─ç w s┼éu┼╝bie zdrowia, gdzie wydatkowanie ogromnych sum na nowoczesny sprz─Öt przekracza mo┼╝1iwo┼Ťci jednego lekarza. Wiele gabinet├│w lekarskich, zorganizowanych na zasadzie sp├│┼éek partnerskich dysponuje aparatur─ů rentgenowsk─ů do wykonywa┬şnia elektrokardiogram├│w czy analizy krwi, co pozwala pacjentom unikn─ů─ç dodatkowych wizyt w specjalistycznych laboratoriach. Ponadto sp├│┼éka partners┬şka umo┼╝liwia wsp├│┼éprac─Ö lekarzy reprezentuj─ůcych r├│┼╝ne specjalizacje, co tak┼╝e pozwala oszcz─Ödzi─ç czas pacjent├│w, jest wi─Öc dla nich form─ů atrakcyjn─ů. Na podobnych zasadach organizowane s─ů sp├│┼éki o wysoce wyspecjalizowanym, zawodowym charakterze. Zesp├│l adwokacki mo┼╝e sk┼éada─ç si─Ö np. z prawnik├│w specjalizuj─ůcych si─Ö w r├│┼╝nych dziedzinach prawa. W 1990 r. sp├│┼éki stanowi┼éy oko┼éo 7,5% wszystkich ameryka┼äskich przedsi─Ö┬şbiorstw i uzyskiwa┼éy oko┼éo 4,4% ca┼éo┼Ťci wp┼éyw├│w. Ponad polowa sp├│┼éek przypada na sektor finans├│w, ubezpiecze┼ä i obrotu nieruchomo┼Ťciami. Kolejne miejsca zajmuj─ů us┼éugi i handel.

Wreszcie form─ů o najsilniejszej pozycji finansowej s─ů korporacje (sp├│┼éki akcyjne). Reprezentuj─ůc w 1990 r. tytko 18,5% wszystkich przedsi─Öbiorstw uzyskiwa┼éy one a┼╝ 89,6% ca┼éo┼Ťci przychod├│w gospodarki. Korporacje stanowi─ů w┼éasno┼Ť─ç mniejszej lub wi─Ökszej grupy os├│b, kt├│ra odpowiada za swoje zobowi─ůzania wy┼é─ůcznie zaanga┼╝owanym w firmie kapita┼éem. Kapita┼é ten ma posta─ç akcji, tj. papier├│w warto┼Ťciowych po┼Ťwiadczaj─ůcych udzia┼é we w┼éasno┼Ťci przedsi─Öbiorstwa. Udzia┼é we w┼éasno┼Ťci jest przy tym r├│wny odsetkowi posiada┬şnych akcji. Ka┼╝da akcja zapewnia w┼éa┼Ťcicielowi jeden glos przy wyborze w┼éadz sp├│┼éki, czy okre┼Ťlaniu jej strategii rozwojowej. Korporacje stanowi─ů form─Ö organizacyjn─ů, kt├│ra zapewnia mo┼╝no┼Ť─ç koncentracji drobnych, rozproszonych, indywidualnych kapita┼é├│w, nie wystarczaj─ůcych na zorganizowanie samodziel┬şnych przedsi─Öbiorstw. Aczkolwiek gros akcji znajduje si─Ö w r─Ökach najbogatszych Amerykan├│w (85% w r─Ökach 10% najbogatszych rodzin, 49% w r─Öku 1% superbogatych), niemniej jednak oszcz─Ödno┼Ťci pewnej liczby ubo┼╝szych rodzin tak┼╝e lokowane s─ů w akcjach; np. niespe┼éna dziewi─Ö─ç procent rodzin o dochodach 10 tys. do 25 tys. dolar├│w rocznie posiada┼éo w r. 1992 akcje, przy czym warto┼Ť─ç ┼Ťrodkowa tych akcji wynosi┼éa 4 tys. dolar├│w, co jest sum─ů wykluczaj─ůc─ů zorganizowanie jakiegokolwiek, nawet najskromniejszego, w┼éasnego przedsi─Ö┬şwzi─Öcia.

Korporacyjna forma w┼éasno┼Ťci zapewnia nie tylko koncentracj─Ö roz┬şproszonych ┼Ťrodk├│w, lecz tak┼╝e przekazuje kontrol─Ö nad w┼éasno┼Ťci─ů szerokich rzesz akcjonariuszy w r─Öce b─ůd┼║ posiadaczy kontrolnego pakietu akcji, b─ůd┼║ te┼╝, szczeg├│lnie w przypadku znacznego rozproszenia akcji, zawodowych mened┼╝e┬şr├│w. Przejmowaniu kontroli przez mened┼╝er├│w sprzyja mo┼╝no┼Ť─ç cesji przez w┼éa┼Ťciciela akcji jego prawa g┼éosu. Dla drobnego posiadacza akcji podejmowanie trudu i koszt├│w uczestniczenia w dorocznym zebraniu akcjonariuszy jest nieuzasadnione. St─ůd bardzo cz─Östo korzysta on z mo┼╝liwo┼Ťci cesji swych praw najcz─Ö┼Ťciej na rzecz aktualnego zarz─ůdu firmy (mened┼╝er├│w). W wielkich korporacjach nawet posiadacze znacznej liczby akcji nie uzyskuj─ů kontroli nad firm─ů. Wiele jest ma┼éych sp├│┼éek w og├│le nie emituj─ůcych akcji. Mo┼╝no┼Ť─ç unikni─Öcia odpowiedzialno┼Ťci ca┼éym swym maj─ůtkiem stanowi wystarczaj─ůc─ů zach─Öt─Ö do tworzenia takich firm.

Doda─ç warto, ┼╝e w ca┼éych Stanach Zjednoczonych istnieje jedynie niespe┼éna 150 sp├│┼édzielni pracowniczych, tj. firm, w kt├│rych pracownicy s─ů w┼éa┼Ťcicielami na r├│wnych prawach. Otrzymuj─ů oni p┼éace i r├│wny udzia┼é w wypracowanym zysku. W┼éadza spoczywa w ich r─Ökach, przy czym ka┼╝dy dysponuje jednym g┼éosem. Przyczyny tak nik┼éej liczby tych przedsi─Öbiorstw tkwi─ů m. in. w niech─Öci zawodowych mened┼╝er├│w do podejmowania si─Ö kierowania takimi firmami, niech─Öci bank├│w do udzielania im kredyt├│w czy innych firm do zawierania z nimi um├│w, czyli ÔÇô najog├│lniej m├│wi─ůc ÔÇô w niesprzyjaj─ůcej im atmosferze spo┼éecznej.

Analiza wie1ko┼Ťci przedsi─Öbiorstw r├│┼╝nych form ukazuje niezwykle wielk─ů koncentracj─Ö kapita┼éu w gospodarce ameryka┼äskiej. I tak wi─Ökszo┼Ť─ç (80,2%) przedsi─Öbiorstw b─Öd─ůcych w┼éasno┼Ťci─ů jednoosobow─ů otrzymywa┼éa w 1990 r. przychody poni┼╝ej 50 tys. dolar├│w rocznie i mia┼éa 17,4% ca┼éo┼Ťci przychod├│w tej formy w┼éasno┼Ťci. W grupie tej przeci─Ötny roczny przych├│d (nie myli─ç z zyskiem!) wynosi┼é 10739 dolar├│w, czyli oko┼éo dwukrotnie mniej ni┼╝ ┼Ťrednia p┼éaca w przemy┼Ťle. Zastanawia─ç mo┼╝e zatem, dlaczego s─ů ch─Ötni do prowadzenia w┼éasnego biznesu. W podr─Öcznikach ekonomii najcz─Ö┼Ťciej u┼╝ywa si─Ö argumen┬şt├│w, ┼╝e motywacja prowadzenia w┼éasnego przedsi─Öbiorstwa wi─ů┼╝e si─Ö ze sk┼éon┬şno┼Ťci─ů do niezale┼╝no┼Ťci i pracowania na swoim. Nie wykluczaj─ůc wp┼éywu na niekt├│re decyzje tego typu motyw├│w, nie mo┼╝emy przypisywa─ç im zasadniczego znaczenia. Prowadzenie w┼éasnej firmy jest najcz─Ö┼Ťciej wynikiem konieczno┼Ťci. niemo┼╝no┼Ťci znalezienia pracy w oferuj─ůcych przyzwoite zarobki du┼╝ych przedsi─Öbiorstwach. St─ůd ma┼éy sklep spo┼╝ywczy, w kt├│rym trzeba sp─Ödzi─ç ki1kana┼Ťcic godzin na dob─Ö, stanowi cz─Östo jedyne realne rozwi─ůzanie.

Z drugiej strony, 11,1% przedsi─Öbiorstw b─Öd─ůcych w┼éasno┼Ťci─ů jednoosobow─ů z przychodami powy┼╝ej 100 tys. dolar├│w rocznie otrzymywa┼éo a┼╝ 70,0% wszystkich wp┼éyw├│w. Przeci─Ötny przych├│d w takim przedsi─Öbiorstwie wynosi┼é a┼╝ 311,4 tys. dolar├│w.

Podobne prawid┼éowo┼Ťci ujawniaj─ů si─Ö tak┼╝e w przypadku pozosta┼éych dw├│ch form w┼éasno┼Ťci. A┼╝ 82,4% sp├│┼éek partnerskich o przychodach poni┼╝ej 100 tys dolar├│w rocznie mia┼éo tylko 3,5% udzia┼éu w ca┼éo┼Ťci przychod├│w tej formy w┼éasno┼Ťci. Przeci─Ötny roczny przych├│d tych firm wynosi┼é 14 843 dol. Sp├│┼éki o dochodach powy┼╝ej p├│┼é miliona dolar├│w rocznie stanowi┼éy 4,5% wszystkich firm, otrzymywa┼éy za┼Ť 86,0% ca┼éo┼Ťci wp┼éyw├│w. Ich ┼Ťredni przych├│d wynosi┼é za┼Ť 4 mln 947 tys. dolar├│w.

Z kolei korporacje z przychodami poni┼╝ej 1 mln dolar├│w rocznie stanowi┼éy 82,5% wszystkich sp├│┼éek akcyjnych, otrzymywa┼éy za┼Ť 5,7% ca┼éo┼Ťci wp┼éyw├│w tego rodzaju przedsi─Öbiorstw (┼Ťredni przych├│d 204 tys. dol.). Natomiast 86 tys. korporacji (czyli 2,3% og├│lnej ich liczby) z przychodami powy┼╝ej 10 mln. rocznie (┼Ťrednio 105 mln. na firm─Ö) przechwytywa┼éo 79,5% ca┼éo┼Ťci dochod├│w tej kategorii przedsi─Öbiorstw. Stanowi─ůc tylko 0,4% og├│lnej liczby ameryka┼äskich przedsi─Öbiorstw otrzymywa┼éy one oko┼éo 71% ca┼éo┼Ťci wp┼éyw├│w gospodarki ameryka┼äskiej. Koncentracja uwidacznia si─Ö jeszcze ostrzej, gdy zanalizujemy wp┼éywy najwi─Ökszych korporacji przemys┼éowych. pi─Ö─çset najwi─Ökszych otrzymy┬şwa┼éo pi─ůt─ů cz─Ö┼Ť─ç (dok┼éadnie 20,3%) wp┼éyw├│w wszystkich korporacji ameryka┼ä┬şskich, czo┼éowa setka za┼Ť si├│dm─ů (14,4%) cz─Ö┼Ť─ç tych wp┼éyw├│w.


.:: Menu ::.